12 juni 2026, de werkweek van onze ambassadeur

Veel leesplezier!

Over wat vrijheid kost, wat het oplevert en de mensen waaraan we dat te danken hebben

Een vaak vergeten kant van de Tweede Wereldoorlog is de strijd op zee en de rol van de koopvaardij. En dat is merkwaardig omdat Nederland in de eerste helft van de twintigste eeuw nog een maritieme grootmacht was. Een grote vloot Nederlandse vracht- en passagiersschepen verbond Europa met Azië en Noord-Amerika. En de Koninklijke Marine telde vlak voor de oorlog ruim 100 schepen.

Belangrijke delen van deze vloten bleven actief voor de Nederlandse regering in ballingschap, al werd de marine in 1942 een enorme slag toegebracht in de Javazee. Voor koopvaardijpersoneel ging vanaf juni 1940 de vaarplicht gelden. De Nederlandse schepen gingen een belangrijke rol spelen in de geallieerde oorlogsinspanning. Maar er werden ook grote verliezen geleden: de koopvaardij verloor meer dan 4.000 man, de marine meer dan 2.500 man. De helft van de Nederlandse koopvaardijschepen ging verloren.

Gedenkplaat in Arromanches

Ook bij de voorbereiding en uitvoering van de landingen in Normandië in 1944 speelden de Nederlandse Koopvaardij en Marine (inclusief de vliegdienst) een belangrijke rol. Om die reden koesterden de Stichting Nederlands Koopvaardijpersoneel 1940-1945 en de Koninklijke Marine al jaren de wens om in Arromanches-les-Bains de maritieme slachtoffers van de oorlog te eren. En afgelopen zondag was het eindelijk zover, dankzij de niet-aflatende inzet van stichtingsvoorzitter Hubert Nijgh en vele anderen. Met een prachtige ceremonie werd bij het museum van Arromanches, met uitzicht op de overblijfselen van de enorme tijdelijke haven uit 1944, een gedenkplaat onthuld.

Voorafgaand daaraan nam ik al deel aan een aantal militaire plechtigheden. Het begon op vrijdagavond met de jaarlijkse uitreiking van het oranjeblauwe invasiekoord aan de nieuwe recruten van de Regiment Gardefuseliers Prinses Irene, de erfopvolgers van de beroemde Prinses Irenebrigade die in zomer 1944 in Arromanches aan land kwam en deelnam aan de bevrijding van Frankrijk, België en Nederland. De uitreiking werd gedaan door de jonge veteranen van het regiment die bij operaties (m.n. in Afghanistan) ernstig letsel oplieten en daarom het Draaginsigne Gewonden ontvingen. Heel goed hoe dit onderdeel de band met zijn veteranen koestert, juist op een moment dat nieuwe mensen kiezen voor een leven in dienst van onze vrijheid. De ceremonie werd volgens de traditie gevolgd door een duik in vol ornaat in zee. Ik was dit jaar niet van plan daaraan mee te doen, maar vond - toen het moment eenmaal daar was – dat ik toch solidair moest zijn, dus de stomerij heeft weer wat te doen.

Op de zaterdag volgden de gebruikelijke herdenking op het plein in Arromanches, een bezinningsmoment op het Canadese ereveld (het aan de andere kant van de oceaan gelegen land, dat toen 11 miljoen inwoners telde, zond in de Tweede Wereldoorlog een miljoen militairen naar Europa!) en de internationale plechtigheid in Langrunes-sur-Mer. Daar besefte ik opnieuw dat de groep actieve Bondgenoten die Europa bevrijdde in 1944-45 helemaal niet zo groot was: bij de herdenking wapperden de vlaggen van het VK, de VS, Canada, Frankrijk, Polen, Denemarken, Tsjechoslowakije, Noorwegen, België en Nederland (en die van Duitsland, omdat dat land de herinnering niet uit de weg wil gaan en altijd aanwezig is. Rusland daarentegen ontbreekt de laatste jaren, om begrijpelijke redenen). In dat opzicht zijn we sinds 1945 wel een stuk opgeschoten: de Europese Unie telt 27 lidstaten, de NAVO 32, en de groep landen die Oekraïne helpt zich te verdedigen kent zelf meer dan 40 leden. We moeten blijven leren van het verleden, heel goed dat onze defensie-afdeling de Nederlandse aanwezigheid bij een groot aantal ceremonieën (ook o.m. in La Cambe, Colleville en Pont Audemer) weer tot in de puntjes verzorgd had.

In het begin moest ik eraan wennen dat D-Day ook een belangrijke toeristische trekpleister is geworden. Maar erover nadenkend, lijkt het me een goede zaak: hoe meer mensen stil staan bij het ongelooflijke geweld van twee wereldoorlogen, en bij de vrede en vrijheid die we daarna hebben gekend dankzij de toen gebrachte offers, hoe sterker het besef dat we een herhaling moeten voorkomen.

Normandie Impressioniste

Overigens heeft Normandië nog heel veel meer te bieden, de vele tienduizenden Nederlanders die er jaarlijks naartoe gaan weten dat. De regio is bijvoorbeeld de bakermat van het impressionisme, en overal in de regio zijn de sporen hiervan nog zichtbaar, in landschappen, tuinen en musea.

Het tweejaarlijkse festival 'Normandie Impressioniste' bouwt voort op dat erfgoed met een programma dat in tientallen dorpen en steden de moderne kunst centraal stelt, geïnspireerd door het impressionisme, of juist net zo vernieuwend als de impressionisten in hun tijd waren. Dit jaar is het thema 'un possible jardin' en werd dankzij het lobbywerk van onze culturele afdeling ook een aantal Nederlandse kunstenaars uitgenodigd. Ik bezocht afgelopen weekend ook de Église Saint-Nicolas in Caen, die de achtergrond vormt voor het prachtige werk van Diana Scherer die grote weefsels van graswortels maakt. Spectaculair mooi. Vlak voordat ik Normandië weer uitreed, stopten we nog even bij de Église Sainte-Croix-des-Pelletiers in Rouen waar de poëtische installatie Meadows van de inmiddels wereldberoemde Studio Drift te zien is. Ik kan beide van harte aanraden voor als u deze zomer in of door Normandië reist. Ook de rest van het programma is zeer de moeite waard, kijkt u op de website van het festival voor nog meer inspiratie.

Kernenergie: Thorizon

Mijn maandagmiddag stond in het teken van kernenergie. Samen met collega Martijn Adelaar van de Economische Afdeling ontmoette ik Kiki Lauwers, CEO van Thorizon. Thorizon is een Frans-Nederlands bedrijf dat werkt aan iets wat ik eerlijk gezegd moeilijk kan uitleggen zonder erbij te gaan zitten: een gesmoltenzoutreactor. De korte versie: bij kernsplijting (fissie) worden atomen gesplitst, wat enorm veel warmte vrijmaakt en wat vervolgens elektriciteit opwekt. Thorizon doet dat niet met vast uranium zoals in klassieke kerncentrales, maar met vloeibaar zout op 700 graden. En als extra bijzonderheid gebruiken ze daarvoor bestaand kernafval als brandstof. Minder afval, geen risico op een klassieke meltdown, en genoeg stroom voor 250.000 huishoudens per reactor. Vorige week opende Eurocommissaris Wopke Hoekstra al hun testfaciliteit in Eindhoven, gebouwd samen met Nederlandse hightech-partners VDL en Demcon. De Franse kant is minstens zo sterk: kantoren in Lyon, partners als Orano, en 10 miljoen euro steun van de Franse staat via France 2030. De reactor moet in 2034 draaien in Zeeland. Een schoolvoorbeeld van waartoe Frans-Nederlandse samenwerking kan leiden, en een bedrijf dat ik met genoegen in onze portefeuille mag rekenen.

Hendrix Genetics en agrarische samenwerking

Maar bij Frans-Nederlandse innovatiesamenwerking hoeft u niet alleen aan zaken als kleine kerncentrales, duikboten, kwantumcomputers, chips of AI te denken. Ook in de agrarische sector en de voedingsmiddelen horen beide landen bij de wereldtop en proberen bedrijven samen sterker te worden. Neem Hendrix Genetics, ontstaan uit een Nederlandse-Franse fusie en inmiddels in 27 landen actief. Het bedrijf is een wereldleider op het gebied van de genetica van leghennen. Waar u ook maar een eitje tikt, of het nu thuis in Boxmeer of in een Afrikaans dorp is, een grote kans dat Hendrix er iets mee te maken heeft. Mede-oprichter Thijs Hendrix is een veelzijdig man. Een geweldige ondernemer, met een grote interesse in geschiedenis, die vijf talen vloeiend spreekt en ook nog energie overhoudt voor maatschappelijke projecten in binnen- en buitenland. Ik ontving de heer Hendrix afgelopen dinsdag op de residentie waar we een receptie organiseereden voor zijn Franse netwerk, ter gelegenheid van zijn recente bevordering tot officier in de 'Ordre du Mérite Agricole'. Samenwerking in Europa wordt uiteindelijk gedragen door mensen die bruggen weten te slaan, en Thijs Hendrix is daar een belangrijk voorbeeld van.

Onderscheiding Koninklijke Marechaussee

Ik moest die avond snel door om bij een andere plechtigheid aanwezig te kunnen zijn, en wel die waarbij onze collega Gerard van Heerwaarde werd onderscheiden. Gerard is 'liaison officer' van de Koninklijke Marechaussee in Frankrijk en kreeg, samen met 6 andere buitenlandse verbindingsofficieren bij de Gendarmerie Nationale de 'medaille de la défense nationale'. Ik kreeg een rondleiding in de prachtige Caserne des Célestins aan de boulevard Henri-IV, een enorme kazerne van 4 hectares die onder meer het hoofdkwartier van de Garde Républicaine herbergt, het cavalerieregiment, stallen die plaats bieden aan meer dan 100 paarden en een overdekte manege voor de training van de troepen. Onder het door Eiffel ontworpen dak van deze Manège Battesti vond daarna een concert plaats door het Orkest van de Republikeinse Garde en het Koor van het Franse leger, een mooi programma variërend van Mozart tot Stravinsky, met onder meer Berlioz, Ravel en Debussy.

Belgische inspectiedienst en consulaire zaken

Donderdagmiddag kreeg ik bezoek van de inspectiedienst van het Belgische ministerie van Buitenlandse Zaken. Dat lijkt even schrikken, maar dat viel mee. Zo eens in de vier jaar worden ambassades doorgelicht en krijgen dan zo'n twee weken lang een inspectieteam vanuit het departement op bezoek. Dit team wil ook graag van personen van buiten de ambassade horen hoe de Belgische vertegenwoordiging te werk gaat. Ik werk daar graag aan mee, want ambassadeur Jo Indekeu is een geweldig vakman waarmee ik, zoals u ook op deze plek regelmatig heeft kunnen lezen, veel samenwerk.

Overigens waren twee van onze collega's van het consulaat deze week in Toulouse met het mobiele aanvraagstation voor paspoortaanvragen. In de omgeving van Toulouse wonen veel Nederlanders, terwijl het een lange reis is naar Parijs. Deze week hebben we in Toulouse tachtig paspoortaanvragen kunnen innemen. U weet, het mobiele aanvraagstation is een aantal jaar geleden ingevoerd om mensen te helpen die om medische redenen niet naar Parijs of naar Nederland kunnen reizen om een paspoort aan te vragen. Als extra dienstverlening zetten we het mobiele aanvraagstation, binnen de grenzen van het mogelijke, ook in om andere Nederlanders in Frankrijk een lange en dure reis te besparen. Ik zeg er eerlijk bij dat de capaciteit zeker niet oneindig is: als medewerkers de provincie in reizen, zijn ze niet beschikbaar in Parijs. En hoe dan ook zijn we gebonden aan een maximum aantal paspoortaanvragen per week voor heel Frankrijk, simpelweg omdat de 'back office' in Nederland niet meer kan verwerken.

Werklunches en economische diplomatie

Verder had ik deze week meerdere werklunches- en ontbijten. Woensdag ontbeet ik met Denis Redonnet, Chief Trade Enforcement Officer bij de Europese Commissie. We spraken over de grote economische schokken waar Europa mee geconfronteerd wordt en hoe we ons daar het beste tegen kunnen weren. Hij waarschuwde dat we onszelf niet teveel in een natuurlijke reflex naar binnen moeten keren met protectionistische maatregelen, maar juist actief op zoek moeten gaan naar nieuwe economische partners zoals India. Op die manier verspreiden we de risico's en behouden we de kracht van onze open economie. Een verhaal dat goed past bij waar NL als open handelsland voor staat. De dag ervoor had ik bij het EUISS - Instituut voor Veiligheidsstudies van de Europese Unie – een lunchdiscussie met Europaminister Benjamin Haddad over het opbouwen van Europese AI-capaciteiten in tijden van rivaliteit tussen grootmachten. En vandaag een lunch aangeboden door ambassadeur Pavlos Kombos namens het Cypriotische EU-voorzitterschap, om alvast afscheid te nemen van een aantal geliefde collega's.

Dat afscheid brengt mij naar het eind van de week: zoals ik u al eerder vertelde, zal ik na de zomer Parijs weer verruilen voor Den Haag om daar Klimaatgezant van Nederland te worden. Deze zomer bewaak ik het fort in Parijs en bereid daarna m'n nieuwe functie voor. M'n zomerverlof begint daarom vanaf vandaag tot eind juni. Ik spreek u weer begin juli !

Hartelijke groet,

Jan Versteeg