Nederlanders.fr

Hèt netwerk van, voor en door Nederlandstaligen in Frankrijk - zegt het voort!

||  PLAATS BERICHT  ||  PLAATS ADVERTENTIE   || 

Het begon allemaal op 19 juli, in het jaar 1900, om 13.00 uur en eindigde op 21 september 2023; afscheid van het kartonnen metrokaartje.  In ieder geval het Carnet T+. In sommige automaten is nog een los metrokaartje verkrijgbaar, maar het metrokaartje is gedoemd om in het digitale tijdperk te verdwijnen, hèt symbool van een object dat representatief is voor de technologische vooruitgang en ontwikkelingen van de 21e eeuw. Dit is het begin van het einde van een avontuur dat 124 jaar geleden begon. 

 

124 jaar geschiedenis maakt plaats voor de Navigo pas

Geel, groen, paars, wit, elke kleur heeft zijn tijd, inmiddels herinneringen uit een oude wereld. Het diende als sigarettenfilter, als wig voor een wankele tafel, als inspiratiebron voor artiesten, voordat het vaak op straat belandde of in een spijkerbroekzak eindigde in een wasmachine-trommel. Vanaf 2023 zal het langzaam verdwijnen en worden vervangen door de Navigo-pas of door de smartphone. “Het metrokaartje is een weerspiegeling van de evolutie van het Parijse leven”, aldus Grégoire Thonnat, auteur van het enige boek over dit onderwerp: ‘Petite histoire du ticket de métro Parisien’.

 

De eerste metrokaartjes 1900 - 1903 - Collectie Grégoire Thonnat

Op 19 juli 1900 werd lijn 1 ingehuldigd. Deze verbindt Porte Maillot met Porte Vincennes in 30 minuten en doet 18 stations aan. Ook al werd het groots gepresenteerd tijdens de Wereldtentoonstelling, Chicago, Berlijn en zelfs Boedapest hadden al een ondergronds netwerk. In Londen werd de eerste lijn zelfs op 10 januari 1863 geopend door the Metropolitan Railway. Op die eerste dag werden er zelfs 30.000 kaartjes verkocht. De Parijse metro bleek vanaf dag een een groot succes. In het eerste jaar werden er maar liefst 17 miljoen kaartjes verkocht. De ‘Compagnie du chemin de fer métropolitain de Paris’ kortweg CMP genoemd bood haar reizigers 3 tarieven aan. Rose, een enkeltje eerste klas voor 25 centimes, créme, een enkeltje tweede klas voor 15 centimes en een retour ticket, groen, voor 20 centimes. Kinderen mochten gratis mee mits ze reisden op de schoot van de begeleider. Oh ja, roken in de treinen was toen al verboden, spugen trouwens ook. 

 

Elk station had een loket waar je een kaartje kon kopen om het vervolgens bij de ingang te laten 'knippen' door een 'poinçonneur' - de conducteur. Dit systeem hield zo'n 75 jaar stand. Tijdens de oorlog van 1914-1918 waren het hoofdzakelijk vrouwen die dit beroep uitoefenden. De mannen bevonden zich aan het front. Het systeem vormde de inspiratie voor menig Frans Chanson. Serge Gainsbourg bezong de poinçonneurs in 1958 in zijn chanson 'Le Poinçonneur des Lilas':

 

Je suis l'poinçonneur des Lilas

Le gars qu'on croise et qu'on n' regarde pas

Y a pas d'soleil sous la terre

Drôle de croisière

 

Ik ben de kaartjesknipper

De man die men passeert en waarvan men niet opkijkt

Onder de grond schijnt er geen zon

Geprikkeld door het doorsteken

 

Je fais des trous, des p'tits trous, encor des p'tits trous

Des p'tits trous, des p'tits trous, toujours des p'tits trous

Des trous d'seconde classe

Des trous d'première classe

 

Ik maak gaatjes, kleine gaatjes, nog steeds kleine gaatjes

Kleine gaatjes, kleine gaatjes, altijd kleine gaatjes

Tweede klasse gaatjes

Eerste klasse gaatjes

 

Foto RATP - Xavier Chibaut

Y a d'quoi d'venir dingue

De quoi prendre un flingue

S'faire un trou,

un p'tit trou, un dernier p'tit trou

Un p'tit trou, un p'tit trou, un dernier p'tit trou

Et on m'mettra dans un grand trou

Où j'n'entendrai plus parler

d'trou plus jamais d'trou

De petits trous de petits trous de petits trous

 

Het is genoeg om gek van te worden

Om een pistool te nemen

en bij jezelf een laatste gaatje te maken,

een klein gaatje, een laatste klein gaatje

Een klein gaatje, klein gaatje, een laatste klein gaatje

En men zal me in een groot gat gooien

waar ik nooit meer over gaatjes

zal hoeven te praten, nooit meer gaatjes

Kleine gaatjes, kleine gaatjes, kleine gaatjes

 

In 1906 gaf een metrokaartje toegang tot meer dan 30 km aan lijnen, vergeleken met 10 km in 1900. Een nieuw bedrijf, La compagnie Nord-Sud, kreeg van de stad Parijs een concessie voor een nieuwe noord-zuid-as, waar dringend behoefte aan was. De huidige lijn 12 (van Mairy d’Issy naar Porte de la Chapelle en een deel van de huidige lijn 13, werd eind 1910 ingehuldigd. De historische overstromingen van dat jaar hadden de werkzaamheden aanzienlijk vertraagd. Het Noord-Zuid-bedrijf hanteerde dezelfde prijzen als het CMP. Het bedrijf werd nooit een financieel succes en werd in 1930 al door het CMP ingelijfd.

 

Het metronetwerk in 1906 - Collectie Grégoire Thonnat

Het metronetwerk in 1930 - Collectie Grégoire Thonnat

Ticket inflatie

De eerste prijsverhoging van het ticket vond pas plaats 19 jaar na het rijden van de eerste metrotrein. Eerste klas kost dan 30 centimes, tweede klas 20 centimes en een retourtje 25 centimes. Tijdens de Wereldtentoonstelling van 1937 werd de symbolische drempel bereikt van1 Franse franc voor een kaartje in de tweede klas. Door de prijsverhogingen vond er een levendige handel plaats in tweedehands kaartjes. De gaatjes werden namelijk gedicht met gekleurd brood zodat ze voor een tweede keer gebruikt konden worden. Daarom werden de gaten in de ponstangen vergroot van vier naar zes millimeter. Het aantal verkochte kaartjes bevindt zich op een nieuw record, namelijk 850 miljoen stuks.

 

Metrokaartje uit 1925 - Collectie Grégoire Thonnat

Metrokaartje uit 1930 - Collectie Grégoire Thonnat

Aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog telde het Parijse metronetwerk 14 lijnen en 160 kilometer spoor. Vier stations zijn sinds 1939 nooit meer heropend: Arsenal (lijn 5), Champ-de-Mars (lijn 8), Croix-Rouge (lijn 10) en Saint-Martin (lijnen 8 en 9). Tijdens de Tweede Wereldoorlog beleeft de metro zijn donkere periode. Het Vichy-regime kondigde aan dat Joden geen gebruik meer mochten maken van een eerste klaskaartje en werden verplicht om plaats te nemen in de laatste treinwagon die spottend de ‘synagoge’ werd genoemd. In 1941 overschreed de metro het aantal van één miljard vervoerde passagiers door de vrijwel totale verdwijning van het auto- en busverkeer in de stad.

 

Metrokaartje uit 1938 - Collectie Grégoire Thonnat

Het metronetwerk in 1938 - Collectie Grégoire Thonnat

In 1946 vervoerd het CMP 1,5 miljard passagiers. De eerste klas wordt geëlimineerd om plaats te maken voor nog meer passagiers. Echter deze wordt een jaar later weer ingevoerd. De prijs van een enkel kaartje bedroeg inmiddels 5 Franse franc. In 1948 was er sprake van een opmerkelijke ontwikkeling; er werden verlaagde prijzen ingevoerd voor grote gezinnen. Frankrijk beleefde toen de Baby Boom. Een jaar later werd de RATP opgericht die een netwerk van 166 kilometer aan sporen erfde, waaronder 14 metrolijnen.

 

Metrokaartje anno 1948 - Collectie Grégoire Thonnat

In 1958 ging de prijsverhoging gepaard met een kleurverandering: havana voor de tweede klasse en groen voor de eerste. De prijs van een carnet tweede klas gaat omhoog naar 30 Franse franc en 45 -franc voor een carnet eerste klas. In 1968 werd het metrokaartje ook geldig in de bus en deed de magneetstrip zijn intrede, een technologische revolutie, wat echter het einde betekende voor een grote groep poinçonneurs. Het laatste gaatje werd geknipt in 1975. De tourniquets werden geïntroduceerd om de doorvoer van de passagiers te versnellen. Een poinçonneur kon in grote stations niet meer dan 3.000 tot 3.500 gaatjes maken per dag, ze werden later ingezet als stationsagent. Het gele kaartje met een bruine magneetstrip doet zijn intrede.

 

1975 Het laatste gaatje werd geknipt mede dankzij de tourniquets en de kaartjes met de magneetstrip - Collectie Grégoire Thonnat & RATP

In de jaren zeventig daalt voor het eerst het aantal metroreizigers. De metro moet concurreren met de route Georges Pompidou. De toenmalige Franse president die de oevers van de Seine openstelt voor automobilisten. Als tegenzet wordt de ‘Carte Orange’ geïntroduceerd. Voorheen moest je bij het doorkruisen van het Ĩle de France wel vijf verschillende kaartjes kopen. Nu kon je met een kaart onbeperkt reizen. Een mega succes. In 1976 werden 11 miljoen ‘Cartes Orange’ verkocht. Wat kleur betreft was oranje in die tijd ook de kleur van de mode. De ‘Carte Orange’ verdween in 2019 ten gunste van de Navigopas. 

 In 1991 werd ook de eerste klas afgeschaft. In 1992 werd het kaartje jadegroen, de kleur van de ecologie. In 2003 volgde opnieuw een verandering. Het kaartje krijgt een paarse kleur en kan gebruikt worden bij de SNCF (spoorwegen), de RATP en de STP (Paris Transport Union). Hiermee kun je de metro nemen, maar ook de bus en de RER in het Parijs tussen de rondweg. Vier jaar later wordt het kaartje wit. Op 1 augustus 2003 bereikt het metrokaartje de symbolische drempel van 1 euro. Op dat moment telde het metronetwerk 16 lijnen, 366 stations en 211 kilometer aan sporen.

 

2003 het metroticket krijgt een paarse kleur en markeert de symbolische drempel van een euro per rit

Met de introductie van de Navigopas komt een einde aan het metrokaartje dat meer dan 120 jaar dienst heeft gedaan. Goed voor het milieu want zo’n 550 miljoen kaartjes per jaar belandden grotendeels op de grond. Volgens de RATP duurt het bijna twee jaar voordat een metrokaartje, eenmaal op de grond gegooid, wordt afgebroken. Op een navigopas kunnen maximaal 30 kaartjes worden geladen en is steeds herlaadbaar. Het kaarje zelf zou in 2025 geheel moeten verdwijnen, echter de RATP heeft nog geen definitief besluit genomen.

Als afsluiting nog wat kunst en cultuur. Het metrokaartje heeft verschillende kunstenaars geïnspireerd tot het maken van kleine kunstwerkjes op de achterkant of de voorkant. Ik schreef hier al over in mijn blog over de Marché Parisien de la Création waar ik een ontmoeting had met de Franse kunstenaar Peter Eichner die op eigen wijze metrokaartjes recycled, door deze te gebruiken als ondergrond voor zijn verbluffende mini kunstwerkjes. Of het filmpje op YouTube over Luc Grateau. Hij heeft al ruim duizend mensen geportretteerd op een metrokaartje tijdens zijn reizen in de metro. Hij noemt het een tic, maar zijn kleine kunstwerkjes op metrokaartjes zijn beeldschoon. Zie het YouTube filmpje onder deze bijdrage. 

 

Bronnen:

Petite histoire du ticket de métro Parisien, Grégoire Thonnat

Stations de métro, d’Abbesses à Wagram, Gérard Roland

Le guide de Paris en métro, RATP, Mairie de Paris

Paris métro, histoire et design, sybil Canac, Bruno Cabanis

Paris Métro Style in map and station design, Mark Ovenden

Weergaven: 441

_____________________________

☑️ Beste plaatser van dit bericht,

fijn dat je gebruik maakt van dit forum. Doe alsjeblieft mee met de discussie die volgt op je bericht! Reageer zelf op de reacties die anderen geven. Dat mag ook best een bedankje zijn. 

_____________________________

Rubrieken,

Klik hieronder voor meer berichten in dezelfde rubriek.

20240509, Korte Verhalen, Kunst en Cultuur, Vervoer

Reactie van loes Heil op 9 Mei 2024 op 16.22

Ferry, indrukwekkend onderzoek voor uw verhaal, chapeau bas ! Mijn vraag is echter hoe betaal ik in de toekomst mijn metro vervoer wanneer de tickets afgeschaft zijn? Kocht altijd een carnet.  Heb geen mobiel waarmee ik kan betalen. Cash , of via mijn ing bankpasje en waar kan ik de vervoersbewijzen dan aanschaffen wanneer de loketten op de metro stations dicht gaan. In Parijs pak ik altijd de metro van gare du Nord naar Austerlitz (heen & weer). Bij voorbaat hartelijk dank.

Reactie van Robert T op 9 Mei 2024 op 17.55
Reactie van Jeannette op 9 Mei 2024 op 18.43

Heel makkelijk, ik was in december in Parijs en zo'n pasje gekocht, makkelijker kan niet!
Er zijn overal automaten, net als in Nederland dus eigenlijk.....
1 enkel los kaartje kun je nu nog wel kopen, maar er staan lange rijen bij de loketten  zag ik...

Reactie van Jako op 9 Mei 2024 op 19.36
Veel makkelijker is natuurlijk om in- en uit te checken met je smartphone of bankpas zoals gebruikelijk is in grote steden over de hele wereld in plaats van een ticket te moeten kopen. Maar dat krijgt Parijs vermoedelijk pas over 20 jaar, als de rest van de wereld al weer veel verder is
Reactie van Ferry van der Vliet op 10 Mei 2024 op 12.29

@ Loes en de anderen. Mijn voorkeur gaat uit naar de navigo pas easy. Kun je tot maximaal 30 tickets opladen en dat doen ze graag voor je aan het loket als je de drukke rijen aan de automaat niet vertrouwd. Bovendien vind ik het ook niet fijn om steeds mijn telefoon te voorschijn te moeten halen als ik incheck voor de metro. De Navigo pass is voor mij DE uitkomst. Bovendien krijg je steeds te zien hoeveel kaartjes er nog staan op je pas.

Je reactie hieronder, dit zijn de huisregels. 

Je moet lid zijn van Nederlanders.fr om reacties te kunnen toevoegen!

Wordt lid van Nederlanders.fr

GA DIRECT NAAR:

Laatste nieuws uit Frankrijk

© 2024   Gemaakt door: Anton Noë, beheerder en gastheer.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Privacybeleid  |  Algemene voorwaarden