Erfgoed ontdekken

Wie genoeg heeft van alle toeristische valkuilen in Parijs, veroorzaakt door TikTok influencers, moet eigenlijk spoorslags naar het 3^de arrondissement! Naar de Marais dus. Een zeer charmant stadsdeel dat door een turbulente geschiedenis vaak van karakter is veranderd. Tot de 12^e eeuw een moerasgebied, vandaar de naam Marais. Het waren vooral de monniken van de diverse abdijen die de drooglegging en het bouwrijp maken van de grond ter hand namen. In de 17^e eeuw trok de Marais de aristocratie aan en werden diverse hôtels gebouwd. Met het woord hôtel worden de stadspaleizen en voormalige residenties van de aristocraten bedoeld. De mooiste voorbeelden vind je in de Marais. Toen de ‘edelen’ naar Versailles verhuisden en de aanhangers van de Franse Revolutie achterbleven vervielen de paleizen tot ruïnes.  Het was André Malreaux, de minister van cultuur, die in de jaren zestig van de vorige eeuw de Marais redde van de ondergang.  Tegenwoordig is de voormalige aristocratenwijk een van de meest exclusieve buurten van de Seine-metropool.

Een wandeling door rue de Turbigo en de rue Réaumur, waar ik op zoek was naar de grootste kariatide van Parijs, voerde mij naar de voormalige koninklijke abdij van Saint-Martin-des-Champs. Sinds 1794 is hier het Musée des Arts et Métiers gevestigd, wat beschouwd kan worden als een van de oudste technische en industriële musea ter wereld. De geschiedenis ervan is nauw verbonden met die van het Conservatoire national des arts et métiers (Cnam), waarvan het deel uitmaakt.

Foto: Rue turbigo 57 -  Omdat het beeld zo raadselachtig is, heeft het door de jaren heen verschillende bijnamen gekregen, zoals „le génie” (de geest), „l'ange du bizarre” (de engel van het bizarre) en „la femme avec le sac” / „la femme qu'a l'sac” (de vrouw met de tas)

Op initiatief van Abbé Grégoire werd dit museum opgericht bij decreet van 10 oktober 1794, waarin werd bepaald dat het museum de originele instrumenten en machines die waren uitgevonden en verbeterd, in bewaring moest nemen. De gebouwen van de voormalige priorij van Saint-Martin-des-Champs werden in 1798 aan het museum toegewezen en verschillende voorheen verspreide collecties werden er samengebracht: modellen uit de collecties die aan de koning waren nagelaten, waaronder die van beroemde uitvinders. Sinds die tijd zijn de collecties verrijkt met talloze aanwinsten, onschatbare getuigenissen van de evolutie van wetenschappelijke kennis en technologische vooruitgang. Het museum herbergt nu een uitzonderlijke collectie, opmerkelijk zowel vanwege de omvang (bijna 80.000 objecten – waarvan er 40.000 worden geëxposeerd -  en 15.000 tekeningen) als de diversiteit aan thema’s  die ze bestrijkt.

Een van de laatste aanwinsten was reden van mijn bezoek.  Het museum  presenteert tot 10 januari 2027 het metalen paard Zeus op zijn voorplein. Dit monumentale kunstwerk maakte een blijvende indruk tijdens de openingsceremonie van de Olympische en Paralympische Spelen van Parijs 2024.

Een historische reis langs grootse uitvindingen.

Het Musée des Arts et Métiers is een reis door de tijd om de grootste uitvindingen aller tijden te ontdekken! Van wetenschappelijke instrumenten en communicatiemiddelen tot energie, van mechanische gereedschappen tot transportmiddelen. Je zult duizenden objecten ontdekken die hun tijdperk revolutioneerden, dit allemaal in een werkelijk magnifieke omgeving, een beschermd historisch monument. Dit unieke museum spreekt zowel nieuwsgierigen als liefhebbers van wetenschap en geschiedenis aan. 

Het huidige museum werd in 2000 volledig gerenoveerd en toont tegenwoordig meer dan 2400 uitvindingen, verdeeld over 7 collecties:

• Wetenschappelijke instrumenten,
• Materialen
• Energie
• Mechanica
• Constructie
• Communicatie
• Transport

Elke collectie is chronologisch geordend. Ze begint vóór 1750 en loopt door tot de huidige tijd. In de collectie over transport ontdek je bijvoorbeeld stoomreizen, vervolgens de ontwikkeling van het openbaar vervoer en ten slotte individuele vervoersmiddelen, zoals de fiets. De tentoongestelde objecten variëren van paardenkoetsen tot fietsen, waaronder vroege benzineauto's ... Er is zelfs een  Vélib', de zelfbedieningsfiets, een project dat door de stad Parijs zelf is opgezet.

Enkele meesterwerken

Het vliegtuig van Clément Ader, bekend als "Avion 3", werd voltooid in 1897. Het had een spanwijdte van 16 meter en woog 258 kilogram in lege toestand. Twee stoommachines dreven elk een vierbladige propeller aan. Testvluchten vonden plaats in oktober 1897 in Satory (nabij Versailles), maar de weersomstandigheden waren zeer slecht en na een paar honderd meter kantelde het vliegtuig door de wind, met een harde landing tot gevolg . Ader staakte vervolgens zijn onderzoek en schonk “Avion 3” in 1903 aan het CNAM (Nationaal Conservatorium voor Kunst en Ambacht). Het is nu te zien in de grote trap van het museum.

Tot de meest opmerkelijke stukken behoren het natuurkundekabinet van Jacques Alexandre Charles, het laboratorium van Antoine Laurent de Lavoisier, de klokkenverzameling van Louis Ferdinand Berthoud, het weefgetouw van Jacques Vaucanson, de Chappe-telegraaf, de rekenmachine van Blaise Pascal, het model van de eerste naaimachine van Thimonnier, een model van de telecommunicatiesatelliet ‘Telstar 1’, de stoomwagen van Cugnot en een model van de graafmachine van de Grand Paris Express.

 Het laboratorium van Antoine Laurent de Lavoisier

De stoomwagen van Cugnot

De LAMA-marsverkenner ontwikkelt in de jaren ‘90

Na een fascinerend bezoek aan de wetenschappelijke en technische collecties van het museum, eindigt de rondleiding in de kerk van Saint-Martin-des-Champs, ongetwijfeld een van de meest spectaculaire ruimtes van het museum. Hier zijn onder andere het vliegtuig van Louis Blériot, de slinger van Foucault en een schaalmodel van het Vrijheidsbeeld te bewonderen. 

Foucaults slinger

In 1851 leverde de natuurkundige Léon Foucault voor het eerst fysiek bewijs dat de aarde om haar as draait. Na zijn experiment thuis en vervolgens in het Observatorium van Parijs te hebben uitgevoerd, presenteerde Foucault zijn experiment onder de koepel van het Pantheon, waar het publiek werd uitgenodigd om ‘de aarde te zien draaien’. Foucault gebruikte een apparaat dat bestond uit een loden bol van 28 kilogram, opgehangen aan een stalen draad van 67 meter. De slinger bewoog heen en weer, en een punt onder de bol raakte een zandbed, waardoor de bewegingsbaan werd gemarkeerd. Na enkele minuten was een verandering in de markeringen op het zand waarneembaar. Deze Foucault-pendel wordt nu bewaard in de collectie van het Conservatoire National des Arts et Métiers, en een replica ervan hangt op 17 meter hoogte in de kerk van Saint-Martin-des-Champs. Om de replica op ware grootte van de Foucault-pendel te zien, nodig ik je uit voor een rondleiding door het Panthéon in het 5^e arrondissement.

De kerk van Saint-Martin-des-Champs met op de voorgrond de slinger van  Foucault

Het Vrijheidsbeeld

Wist je dat er 5 miniatuurmodellen van het Vrijheidsbeeld in Parijs te vinden zijn? Een staat op het Île aux Cygnes, een in het Musée d'Orsay, een in de Jardin du Luxembourg en twee in het Musée des Arts et Métiers. Dit spectaculaire kunstwerk werd door de beeldhouwer Auguste Bartholdi bedacht als een allegorie van de vrijheid, die een fakkel hanteert om de wereld te verlichten. Om deze technische uitdaging aan te gaan, bedacht ingenieur Gustave Eiffel (inderdaad, dezelfde die de Eiffeltoren ontwierp ) een ijzeren pyloon waarop gehamerde koperen platen werden bevestigd, waarmee het beeld werd gevormd. Het standbeeld werd gedemonteerd en per boot vervoerd, waarna het in 1886 in New York werd onthuld ter herdenking van het honderdjarig bestaan van de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten in 1776. Het model in de kerk van het Musée des Arts et Métiers is een schaalmodel van 1:16, gemaakt van beschilderd gips, en werd in 1907 door Bartholdi's weduwe aan het Conservatoire des Arts et Métiers geschonken.

TIP: tot en met 1 augustus 2027 is er een speciale tentoonstelling. Deze tentoonstelling, ter gelegenheid van de 250e verjaardag van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, neemt je mee naar de werkplaatsen waar dit iconische beeld vorm kreeg. De focus ligt evenzeer op de creatie van het monument als op de collectieve inspanning die nodig was om het te realiseren. 

De rondleiding volgt de verschillende fasen van het bouwproces; het vergroten van gipsmodellen, het maken van houten mallen, het hameren van koperen platen en het monteren ervan op een metalen frame. Timmermannen, stukadoors, smeden en ketelmakers werkten samen met beeldhouwers en ingenieurs. Levensgrote decors, projecties en 3D-displays begeleiden deze reis door de werkplaatsen van Gaget, Gauthier & Compagnie, met audiogidsen beschikbaar in het Frans en Engels.

Deze reconstructies worden aangevuld met originele stukken uit de museumcollectie: koperen en gipsen modellen van het hoofd, een afgietsel van een oor en een levensgrote koperen wijsvinger. Deze geven een concreet beeld van de technieken en materialen die bij de constructie zijn gebruikt. De rondleiding leidt uiteindelijk naar het frame dat Gustave Eiffel ontwierp, voordat het beeld werd verpakt voor de reis naar New York.

Het vliegtuig van Louis Blériot

Evolutie van de fiets

Het museum is dagelijks geopend,  behalve op maandag,  van 10:00 tot 18:00 uur. Op vrijdag kun je tot 21:00 uur gebruikmaken van de verlengde openingstijden. Om het museum met een gerust hart te bezoeken, kun je het beste je tickets van tevoren reserveren: de  volledige prijs is € 12, de gereduceerde prijs is € 9 en  de toegang is gratis voor  personen  onder de 26 jaar. Ook is de toegang gratis op de eerste zondag  van elke maand.

Als extraatje, om echt in de juiste stemming te komen, raad ik je aan om uit te stappen bij het metrostation ‘Arts et Métiers’ lijn 11 of 3. De binnenmuren van het station zijn bekleed met geklonken koperen platen, tandwielen sieren het gewelfde plafond en de patrijspoorten op de perrons geven je de indruk dat je je in een onderzeeër van Jules Verne bevindt!

Musée des Arts et Métiers, rue Réaumur 60, 3e arrondissement