Een monument doordrenkt van geschiedenis

Note: Gezien de gebeurtenissen in Frankrijk en Parijs voel ik mij bedroefd, ondanks mijn gevoelens toch deze blog.

Eerst een stukje geschiedenis.

‘Palais de la Cité:

De Gallo-Romeinse periode begon na de verovering door Julius Caesar van Gallië en Belgica (tussen 58 en 51 v.Chr.). Sinds die periode bevond zich op het Île de la Cité aan de oostzijde een tempel, waar nu de Notre-Dame staat, en aan de westzijde een vesting. De vesting, die eerst de residentie was van de Romeinse gouverneurs en later van de Frankische koningen, werd met de komst van de Capetingers aan het einde van de 10e eeuw een paleis.  Pas in de 13e en 14e eeuw beleefde deze koninklijke residentie haar grootste ontwikkeling. Lodewijk IX (1226-1270), de latere heilige Lodewijk, voorzag zijn groeiende koninkrijk van gespecialiseerde instellingen op administratief, financieel en juridisch gebied en liet grootschalige verfraaiingen aan het paleis uitvoeren. Filips IV de Schone (1285-1314) zette het werk van zijn grootvader voort.

Palais de Cité - foto Wikipedia

Er werd een nieuw paleis gebouwd, groter, comfortabeler, luxueuzer en waardig aan de macht van de monarch. In de 14e eeuw verliest het paleis zijn functie als woonhuis, maar het parlement en de centrale bestuursorganen van het koninkrijk blijven er gevestigd en blijven hun invloed in het paleis uitbreiden. Vanaf de 15e eeuw tot aan de Revolutie was hier een van de belangrijkste gevangenissen in Parijs gevestigd. 

Ik heb het over de Conciergerie, gelegen in het hart van Parijs aan de oevers van de Seine en een UNESCO - wereld erfgoedlocatie. Het is een van de oudste overblijfselen van het Palais de la Cité, de residentie en machtsbasis van de Franse koningen in de middeleeuwen. Een conciërge, aangesteld door de koning, was verantwoordelijk voor het handhaven van de orde en de politie om zo de rechtvaardigheid te waarborgen. Hij transformeerde een deel van het paleis tot een gevangenis, een transformatie die de naam "Conciergerie" (conciërge) verklaart. 

De Conciergerie gezien vanaf de Pont au Change - Foto CMN Centre des monuments nationaux

Een bezoek aan de Conciergerie is een onderdompeling in de geschiedenis en herinnering van een uitzonderlijke machtsbasis, die zich afspeelde rond twee belangrijke periodes in de Franse geschiedenis: de middeleeuwen (ca. 500 tot ca. 1500) en de Franse Revolutie. Het  maakt je onder andere bewust van de harde realiteit van het Parijse leven tijdens de Revolutie, toen 4.000 mensen voor een Revolutionair Tribunaal moesten verschijnen voordat ze werden vrijgelaten of geguillotineerd.

Door zijn sinistere reputatie wordt de Conciergerie vaak gezien als de nieuwe ‘levende hel’, zoals de Bastille vóór de sloop ervan werd genoemd. De cellen, verhoorkamers en kerkers stonden bekend om hun erbarmelijke omstandigheden en riepen beelden op van wanhoop en angst, een voorportaal dat onvermijdelijk naar de dood leidde. In werkelijkheid ontkwam meer dan een derde van de verdachten tussen 1793 en 1795 aan de doodstraf, met uitzondering van de periode van de Grote Terreur (april tot juli 1794). De verdachten, die vanuit andere gevangenissen werden overgebracht, zaten slechts enkele dagen vast in afwachting van hun verschijning voor het Revolutionaire Tribunaal. Onder hen bevonden zich de Girondijnen (afgevaardigden van de Nationale Conventie die door de Montagnards werden aangeklaagd), Antoine Lavoisier (vader van de moderne scheikunde), André Chénier (een dichter) en Danton, die zelf aan de basis stond van het Revolutionaire Hof. Ook Robespierre, die het gezicht was van de Dictatuur van Openbare Veiligheid, bracht zijn laatste uren in de gevangenis door en werd de volgende dag zonder proces geëxecuteerd. Een offer dat noodzakelijk werd geacht voor de terugkeer naar de vrede…. 

Veel vrouwen werden ook beoordeeld op hun ideeën , zoals Olympes de Gouges (auteur van de Verklaring van de Rechten van de Vrouw en de Burger), Charlotte Corday (de moordenares van Marat) en Manon Roland (een politica die de muze van de Girondijnen was). Op het dieptepunt van de repressie, in het voorjaar van 1794, zaten tot wel zeshonderd mannen en vrouwen opeengepakt in vuile en overvolle cellen.

Marie Antoinette - Wikipedia

Marie Antoinette

In de nacht van 1 op 2 augustus 1793 werd Marie Antoinette, die tien maanden in de Temple-gevangenis had doorgebracht, overgebracht naar de Conciergerie. Bij aankomst werd zij direct naar de voor haar gereserveerde cel gebracht. De voormalige koningin werd volledig geïsoleerd van de andere gevangenen. Het proces tegen Marie Antoinette begon op de ochtend van 14 oktober. Naast de beschuldigingen van verraad en verkwisting van staatsgelden, werd zij ook beschuldigd van incest met haar zoon, de jonge Lodewijk XVII. Verontwaardigd deed Marie-Antoinette een beroep op alle moeders en hun medeleven. Op 16 oktober, om vier uur 's ochtends, na twintig uur onafgebroken debatten, viel het doodvonnis, gevolgd door de executie om 00:15 uur op de Place de la Révolution (nu de Place de la Concorde).

Excecutie van Marie Antoinette - Wikipedia

Na de Revolutie bleef de Conciergerie een gevangenis. Pas toen Lodewijk XVIII (1815-1824), de jongere broer van Lodewijk XVI, aan de macht kwam, werd de Conciergerie een van de belangrijkste plaatsen ter nagedachtenis aan de royalisten. Op verzoek van de vorst werd in 1816 een boetekapel gebouwd op de plek van de voormalige cel van Marie-Antoinette.  De Conciergerie werd in 1862 tot historisch monument verklaard . Een deel van het monument werd in 1914 voor bezoekers opengesteld. De gevangenisactiviteiten werden in 1934 definitief stopgezet.

Het mooiste uitzicht op de Concergerie heb je vanaf de overkant van de Seine aan de quai des Grands Augustins ter hoogte van de rue Séguier. Bij de bouw is voornamelijk gebruikgemaakt van Lutetiaans kalksteen, in het Frans: ‘calcaire lutécien’, ook wel bekend als ‘calcaire grossier’ of Parijse kalksteen. De middeleeuwse gevel aan de Seinezijde heeft vier grote historische torens, van links naar rechts:

• Tour de l'Horloge (Klokkentoren): De vierkante hoektoren, 47 meter hoog, uit de 14e eeuw, die de allereerste openbare klok van Parijs bevat.
• Tour César (Caesartoren): Een ronde toren vernoemd naar de Romeinse geschiedenis van de plek.
• Tour d’Argent (Zilverentoren): Een ronde toren vernoemd naar de koninklijke schat (goud/zilver) die er vroeger werd bewaard.
• Tour Bonbec (Bonbectoren): De meest westelijke en oudste ronde toren, waar vroeger gevangenen werden gemarteld (de naam verwijst naar een 'goede bek' / een losse tong krijgen na marteling).

 Je bezoek aan de conciergerie begint in de reusachtige gotische middeleeuwse zaal met indrukwekkende gewelven

De ingang van de Conciergerie bevindt zich aan de boulevard du Palais 2, waar je ook kaartjes kunt kopen voor een bezoek aan de Saint-Chapelle. Je bezoek aan de Conciergerie verloopt volgens een vaste volgorde die begint bij de middeleeuwse fundamenten en eindigt bij de vertrekken van de Franse Revolutie. Je begint in de reusachtige gotische middeleeuwse zaal met indrukwekkende gewelven en pilaren uit de tijd van koning Filips de Schone; de Salle des Gens d'Armes (de zaal der manschappen). Het grootste overblijfsel van een middeleeuwse burgerlijke hal in Europa, 64 meter lang, 27,5 meter breed en 8,5 meter hoog. Ze werd gebouwd in 1302 en 1313 door Enguerrand de Marigny en diende als refter voor personeel dat in dienst was van de koning. Daarna loop je naar de Middeleeuwse keukens, herkenbaar aan de vier enorme open haarden in de hoeken. Hier werden de reusachtige koninklijke banketten bereid.

Vervolgens de Salle des Gardes (de Gardenkamer), gebouwd rond 1310 en diende als voorkamer van de Grand'Chambre, de Grote Zaal. Tot circa 1850 was de zaal gevuld met gevangeniscellen, waarna deze werd hersteld naar zijn oorspronkelijke uiterlijk. De voorheen boven de zaal gelegen Grand'Chambre, waar de koning gerechtelijke hoorzittingen hield en waar tijdens de Revolutie het Revolutionair Tribunaal bijeenkwam, bestaat niet meer.

Vervolgens gaan we naar boven, de Gang der Gevangenen, om de revolutionaire vertrekken te bezoeken, bestaande uit drie gereconstrueerde cellen, het kantoor van de griffier (waar gevangenen werden geregistreerd), het kantoor van de conciërge, een gedenkruimte met een wand waar duizenden namen staan vermeld van mensen die tijdens de revolutie ter dood zijn gebracht. Zo kun je bijna het pad volgen van Marie Antoinette.

De Cour des Femmes was de binnenplaats waren vrouwelijke gevangenen, waaronder Marie Antoinette, werden gelucht. Ze mochten er hun kleding wassen in de fontein en mochten hier ook buiten eten. De binnenplaats is sinds de Revolutie nauwelijks veranderd.

Het hoogtepunt en emotionele eindpunt van de route is de Cellule de la Reine, de cel waar Marie Antoinette tweeënhalve maand voor haar proces en executie doorbracht. Koning Lodewijk XVIII liet de cel ombouwen tot "verzoeningskapel". De kapel beslaat zowel de ruimte van haar oorspronkelijke cel als de ziekenzaal van de gevangenis, waar Robespierre werd vastgehouden na zijn zelfmoordpoging voorafgaand aan zijn proces en executie. In totaal vertelt het monument acht verhalen in acht ruimtes. Een onvergetelijke historische reis die alle cultuur- en geschiedenisliefhebbers zal bekoren.

Tickets voor de Concierge kunnen ter plaatse of online worden gekocht. Door je tickets van tevoren te kopen, bespaar je tijd en vermijd je wachtrijen. Het monument is gratis voor bezoekers onder de 18 jaar en voor Europese burgers onder de 26 jaar.

TIP: De Conciergerie is 's ochtends vroeg of laat in de middag minder druk. Deze tijden zijn ideaal voor wie de locatie in alle rust wil verkennen. In de zomermaanden zijn er meer toeristen, dus het is ook verstandig om je bezoek buiten het hoogseizoen te plannen om de drukte te vermijden.