Châteaux, schulden en slaapkamers: de Franse politieke soap ontrafeld

"De staatskas is leeg door L'État Providence, maar de Folie des grandeurs wereldwijd er niet minder om."

Tijdens de wekelijkse Café Jeudi kwam het werk van de Franse journalist Franz-Olivier Giesbert (FOG) ter sprake. Wie in Frankrijk woont, observeert het politieke speelveld vaak met onbegrip. Twee constanten vallen op: de structurele acceptatie van een begrotingstekort dat in 2026 boven de 5% van het bbp blijft, en de vanzelfsprekendheid waarmee presidentiële affaires de politieke status versterken. Dit vereist het loslaten van het calvinistische referentiekader.

De slaapkamer als staatszaak

In Parijs geldt de wet van de séduction. De Franse kiezer zoekt geen boekhouder, maar een monarque républicain. Bij een dergelijke rol hoort de perceptie van viriliteit. FOG, voormalig hoofdredacteur van Le Nouvel Observateur, Le Figaro en Le Point, documenteert dit uitgebreid. Achter het imago van Jacques Chirac als bierdrinkende levensgenieter ging een rusteloze jager schuil. Binnen de partijgangen van de RPR kreeg hij van zijn minnaressen de bijnaam « trois minutes, douche comprise ». Zijn echtgenote Bernadette noteerde later in haar memoires: « Les femmes, ça lui passait comme ça... »

François Mitterrand institutionaliseerde zijn dubbelleven. Maîtresse Anne Pingeot en dochter Mazarine werden ondergebracht in staatspanden aan de Quai Branly. Om dit geheim te bewaken, zette Mitterrand illegaal de antiterreureenheid van het Élysée in. Dit resulteerde in het beruchte scandale des écoutes, waarbij journalisten en critici structureel werden afgeluisterd.

Toen François Hollande in 2014 door roddelblad Closer werd gefotografeerd op een gehuurde driewielige scooter op weg naar actrice Julie Gayet, werd de rol van zijn persoonlijke lijfwacht gereduceerd tot het bezorgen van croissants. Zijn officiële partner Valérie Trierweiler belandde met een zenuwinzinking in het ziekenhuis, maar het electoraat haalde de schouders op.

De Parijse omertà

Jarenlang hanteerde de Franse pers een strikte scheiding tussen la vie publique en la vie privée. Er gold een herenakkoord: journalisten wisten alles, maar publiceerden niets. Men beschouwde het als vulgair en typisch 'puriteins Angelsaksisch' om een politicus op zijn privéleven te beoordelen. Deze omertà sneuvelde pas met de opkomst van de paparazzi, sociale media en de showbizz-stijl van Nicolas Sarkozy.

L'État Providence op de pof

Diezelfde monarchale reflex verklaart de financiële malaise. In Frankrijk fungeert de staat als L'État Providence (de verzorgingsstaat als goddelijke vaderfiguur). Burgers eisen diensten, garanties en een onaantastbare pensioenleeftijd. Bezuinigen geldt niet als financieel beheer, maar als majesteitsschennis.

Presidenten vrezen la rue (de straat). Zodra een regering wil hervormen, leggen vakbonden het openbare leven plat. Om sociale opstanden te bezweren, kiest elke president er uiteindelijk voor om de staatsschuld verder te laten oplopen. Kredietbeoordelaars zoals Fitch Ratings hebben de Franse kredietstatus verlaagd naar A+, maar Parijs blijft lenen om de rust af te kopen.

De rekening voor de resident

Voor Nederlandse expats en huizenbezitters in Frankrijk is deze politieke cultuur niet vrijblijvend. Het gebrek aan structurele hervormingen dwingt de overheid om elders inkomsten te genereren. Discussies over het verhogen van de taxe foncière, verscherping van de vermogensheffing (IFI) en het inperken van expat-regelingen laaien bij elke begrotingsronde op. Indirect betaalt de buitenlandse inwoner mee aan de instandhouding van de republiek.

Bronmateriaal

Voor een feitelijke analyse van de Franse politieke cultuur is het drieluik Histoire intime de la Vᵉ République van Franz-Olivier Giesbert (Gallimard: Le Sursaut, La Belle Époque, Tragédie française) referentiemateriaal. De reeks is niet in het Nederlands vertaald.

Idee afkomstig van Café Jeudi. Research: AI. Teksten: Anton. Spellcheck: AI. Controle: Anton. Opmaak: AI.