Hèt netwerk van, voor en door Nederlandstaligen in Frankrijk - zegt het voort!

Wachters langs Franse wegen

Het is een sfeerbeeld dat bij veel Frankrijkgangers op het netvlies gegrift staat:lange rijen platanen aan weerszijdenvan een oude route nationale. Het zijn er tegenwoordig door wegverbredingen of nieuwe veiligheidsnormen heel wat minder, maar toch: langs die historische doorgaande wegen kom je nog altijd veel platanen tegen.

Soms kun je er oude wegen zelfs aan herkennen, ook als het geen platanen betreft. Ik herinner me een oude weg in de Corrèze, waar ik bij toeval op terechtkwam, die alles weg had van een oude nationale. Het bleek inderdaad de voormalige N679 bleek te zijn, die zich van oudsher tussen Barsanges en Chaumeil door het landschap slingerde, en plaatselijk de route des Hêtres heette – naar de beuken. Zoals zoveel oude wegen bestaat ook hier inmiddels een breder en rechter nieuw traject, maar die charme is onvervangbaar – en zo herkenbaar!

Je hoort wel eens dat die bomen een idee waren van Napoleon, zodat zijn troepen in de schaduw door het land konden marcheren. Maar het idee en die karakteristieke aanblik zijn stiekem veel ouder.

Na de eerste pogingen van koning Filips VI in de veertiende eeuw om de bossen van zijn koninkrijk te beschermen tegen al te drastisch ontginnen, was het koning Hendrik II (1519-1559) die zich als eerste voor de aankleding van de wegen in zijn land interesseerde. Geen natuurbescherming, maar esthetiek en prestige: de wegen moeten er mooi uitzien, laten we iepen planten! Je ziet het, van platanen is nog geen sprake. Onder Hendrik III (1551-1589) krijgen beplantingen langs wegen vooral een nuttig aspect. Hij laat vanaf 1583 veldiepen en notenbomen langs de wegen planten, stevige, schaduwrijke bomen, die belangrijke doorgaanswegen moeten beschermen en een gunstiger kader bieden voor het zich te voet en te paard verplaatsende leger.

In de achttiende eeuw komen daar kastanjebomen en fruitbomen bij, wanneer minister Colbert de Ponts et Chaussées opricht – de Franse Rijkswaterstaat – en onder Lodewijk XIV en XV de routes royales flink onder handen worden genomen. Napoleon interesseert zich er wel voor, maar de echte opmars der platanen begint pas in de loop van de negentiende eeuw, als de bermen – en dus de bomen – eigendom worden van de Franse staat. Dan pas – en tot diep in de twintigste eeuw – kiest men voor platanen, die snel groeien en voor veel schaduw zorgen.

En al probeerde president Georges Pompidou de bomen in de jaren zeventig nog te beschermen (‘Laten we ervoor waken niet systematisch te vernietigen hetgeen de schoonheid van onze wegen bepaalt!’), feit is dat er van de bijna drie miljoen bomen eind negentiende eeuw nog maar een goede 200.000 langs de weg staan. Neem dus de tijd als je weer langs Franse wegen flaneert: weg van de snelweg valt er veel te ontdekken… en te genieten!

(Dit stukje verscheen eerder als Flânerie in het tijdschrift En Route.)

_____________________________

☑️ Beste plaatser van dit bericht,

fijn dat je gebruik maakt van dit forum. Doe alsjeblieft mee met de discussie die volgt op je bericht! Reageer zelf op de reacties die anderen geven. Dat mag ook best een bedankje zijn.

_____________________________

Rubrieken,

Klik hieronder voor meer berichten in dezelfde rubriek.

20260828, Korte Verhalen, Kunst en Cultuur

< Vorige bijdrage

Reactie van Ludique op vrijdag: Prachtig Jeroen! Complimenten! Ooit had men bedacht vele bomen te kappen vanwege een noodzakelijke verbreding van de wegen. Dat heeft niet lang geduurd. Tal van wegen behielden aan weerszijden hun bomen. Herkenbaar, niet enkel vanwege de nog steeds aanwezige bomen links en rechts maar ook en vooral vanwege de in de huidige tijd en verkeersdrukte tamelijk smalle wegen. Prachtig weer Jeroen. Compliment!

Reactie van Maayke Wooning op zaterdag: Geweldig mooi

Reactie van Ingrid de Eerste gisteren: Helaas zijn er lokale groepen die de bomen gevaarlijk vinden. Met auto-ongelukken is de impact van bomen veel groter dan voor een vangrail.

Reactie van Jeannette gisteren: Niet alleen langs de wegen staan ze, ook langs de vele waterwegen en kanalen staan de bomen.
Die langs het canal du midi worden op grote schaal gekapt wegens helaas een dodelijke ziekte, er worden wel direct nieuwe bomen aangeplant.

Reactie van Rob van der Meulen gisteren: @ Ingrid, en toch vraag ik me af: speelt er ook niet een element mee van een andere beleving van de persoonlijke verantwoordelijkhied als bestuurder (m/v & nog meer) van een auto, de fatbikes maar buiten beschouwing latend? Wanneer in het weekend er weer eens een auto in een bocht ergens in het bos tegen een boom aanknalt, te hoge snelheid, gebruik van middelen, jeugdige overmoed, dan is de boom de schuldige. Want als die er niet had gestaan was er nog een overlevingskans geweest. De boom als schuldige, die moet worden gekapt om recidive te voorkomen. Het aspect van het rijgedrag blijft dan vaak wat onderbelicht. Hoewel de uitdrukking ‘over de doden niets dan goeds’ volgens taalkudigen een niet helemaal correcte vertaling van het Latijns gezegde ‘de mortuis nil nisi bene’ is, lijkt die erfenis uit het Mediterrane verleden toch nog steeds door te klinken in wat er in de Franse pers over wordt geschreven en hoe dat dan uiteindelijk neerslaat in noem het maar het bomenkap beleid.

Wil ik weer terug naar de tijden van de gevaarlijke Franse Route Nationale 7 (RN7), de legendarische snelweg van 996 kilometer die van Parijs naar Menton aan de Italiaanse grens loopt? Deze weg, ook wel bekend als de Route des Vacances, fungeerde na de oorlog als de belangrijkste vakantieroute naar de Côte d’Azur, totdat moderne tolwegen deze omzeilden. Leuk als nostalgische Franse tegenhanger van de Route 66 in de VS, dat wel. Blij met al die autoroutes, maar laat de rest dan een beetje met rust.

Moet je nog sneller van A naar B kunnen rijden of is er nog een andere invalshoek mogelijk, die soms als in graniet uitgehouwen wordt uitgedragen door de Franse staat: Le respect du patrimoine français est essentiel pour transmettre notre histoire, notre culture et notre diversité aux générations futures.

Reactie van Henri Bik gisteren: Inderdaad Rob, het verbaast mij ook dat in mijn regio de regelmatige dood van dronken jongelieden die in het ochtendgloren vanuit de disco razend op een boom klappen vaak wordt toegeschreven aan die boom in plaats van aan de overmoedige bestuurders/sters en hun opvoeding. 'Noli arborem culpare, sed aurigam'.

Reactie van Rob van der Meulen gisteren: Henri, maar ook zonder bomen kun je ook overdag al in ronduit gevaarlijke situaties terecht komen. En dat al in 1971, mijnheer Hulot op weg naar Amsterdam, naar de AutoRAI tentoonstelling.

Reactie van Anton Noë, beheerder en gastheer gisteren

Bedankt Jeroen voor weer een heerlijk leesbare bijdrage!

Jullie leggen de vinger op de zere plek Rob en Henri. Lokale overheden en departementen kappen historische bomenrijen uit onmacht en emotionele druk, vaak na "encore un accident mortel" in de gemeente of het departement en dat zijn schrikbarende aantallen (ONISR).

In de ONISR-cijfers worden bomen gelukkig nog niet aangewezen als de primaire oorzaak van een ongeval, maar als de bepalende impactfactor (obstacle fixe). De werkelijke oorzaken liggen consequent bij het gedrag van de bestuurder.

1. Menselijk falen als primaire oorzaak
De gegevens over dodelijke ongevallen in Frankrijk laten geen ruimte voor interpretatie. De belangrijkste oorzaken zijn:

Snelheid: bepalende factor in circa 30% van de dodelijke ongevallen.
Alcohol: aanwezig bij circa 30% van de dodelijke ongevallen.
Drugs: betrokken bij inmiddels 22% van de dodelijke ongevallen.

2. De boom als obstakel
Zodra een bestuurder door menselijk falen de controle verliest, slaat het voertuig vaak te pletter op de fysieke inrichting van de weg. In 2024 vielen buiten de bebouwde kom de volgende slachtoffers door impact op een vast obstakel (samen goed voor 736 doden, oftewel 38 procent van alle 1.924 verkeersdoden buiten de bebouwde kom in dat jaar):

Bomen: 273 verkeersdoden.
Greppels, taluds en rotswanden: 166 verkeersdoden.
Duikers en kopmuren: 76 verkeersdoden.
Palen: 62 verkeersdoden.
Metalen en betonnen vangrails: 86 verkeersdoden (waarvan 60 metaal, 26 beton).
Gebouwen en muren: 44 verkeersdoden.
Overige obstakels op de berm: 29 verkeersdoden.

De boom is daarmee het meest geraakte obstakel, maar wel één van vele. Het ONISR merkt zelf op dat vangrails, geplaatst om tegen een obstakel te beschermen, zélf een dodelijk obstakel vormen. Bijna de helft van de dodelijke botsingen tegen een vast obstakel betreft bovendien een object op minder dan twee meter van de rijbaan.

Dat lokale overheden en departementen ervoor kiezen om historische bomenrijen te kappen, is het gevolg van defaitisme en symptoombestrijding. Omdat zij er niet in slagen om structureel roekeloos rijgedrag te veranderen of effectief te handhaven, verwijdert men simpelweg het dodelijke obstakel uit de berm. Men past de weg aan op de overmoedige bestuurder, in plaats van andersom. Ik hoop dus dat die 200.000 bomen die er nu nog staan niet ook uit de weg worden geruimd.

Meer hierover: https://www.onisr.securite-routiere.gouv.fr/

Reactie van Jeroen Sweijen gisteren: Hoe erfgoed ineeens een onverwachte kant kan hebben... want tja, die ongelukken, aan de huidige snelheden, waren natuurlijk door de koningen en door Napoléon niet te voorzien. Er zal hooguit eens een dronken koetsier met z'n dronken kop tegen zo'n boom zijn gereden, en hij had tenminste zijn paarden nog als extra ABS...

En die snelheid - want die zal meer in het spel zijn dan de bomen, zoals hierboven gezegd - die is pas zeer recent, op de geschiedenis van de oude wegen, want 'pas' een eeuw geleden ging het er nog langzaam aan toe, zoals hier in La Ferté-Chevresis (Aisne).

Reactie van Rob van der Meulen gisteren: Anton, die onmacht van overheden is zeker in Frankrijk al vele decennia, misschien wel veel langer, ook gevoed vanuit het verwachtingspatroon dat burgers hebben. Wat kan/moet l'État français voor mij doen om me te behoeden voor allerlei onheil.

Oud nieuws, toch maar weer een keer in de herhaling:

In het boek uit 1998 van Jacques Chaban-Delmas “Mémoires pour demain” lezen we het volgende:

“ Société bloquée aussi par un État < en passe de devenir tentaculaire et en même temps inefficace >. Il n'était pas question de mettre en cause les fonctionnaires, en général compétents et parfois remarquables, mais la tendance séculaire de la France et des Français à considérer l'État comme leur providence, leur protecteur, pour ne pas dire leur nounou.

.......... Naturellement, l'État en a profité pour proliférer. Les administrations se sont développées comme les baobabs de la planète du Petit Prince de Saint-Exupéry. Quand on crée des structures, il faut bien les alimenter. Et quand on les alimente, elles grossissent et donnent naissance à d'autres structures. Les textes aussi se reproduisent et se démultiplient, car il faut bientôt des protocoles pour appliquer les protocoles.“

En dat had hij al eerder in ongeveer gelijke bewoordingen uitgesproken in zijn discours in de Assemblée nationale op 16 september 1969.

Wanneer ik een paar dagen geleden in Lefigaro lees dat Frankrijk gewurgd dreigt te worden door de oplopende rente op de internationale kapitaalmarkt dan is er nog weinig veranderd. Frankrijk zelf als slachtoffer, alsof la France zelf niet verantwoordelijk is voor het ongeremd laten oplopen van de staatsschuld. Begon al onder president Valéry Giscard d'Estaign.