Het verhaal achter de naam (84) - Aigrefeuille

Zoals veel bomen en planten heeft ook de hulst in het Franse landschap opgeleverd. Het huidige Franse woord houx, ‘hulst’, is van Germaanse, waarschijnlijk Frankische afkomst. In die taal luidde het woord hulis, dat ook voor het Nederlandse woord hulst gezorgd heeft en bijvoorbeeld de naam van het Brabantse dorp Hulsel. Houssay (Loir-et-Cher, Mayenne) en Houssaye-en-Brie (Seine-et-Marne) duiden op de historische aanwezigheid van hulstbossen, net als La Houssoye (Oise), Lahoussoye (Somme) en de ontelbare buurtschappen met de naam La Houssaie. In Oussois-en-Gâtinais (Loiret) is de begin-h weggevallen. Met het achtervoegsel -aria treffen we bijvoorbeeld Oussières (Jura) aan; ook Le Housseau(-Brétignolles, Mayenne) hoort in deze serie thuis. Als samenstelling vinden we een ‘groot hulstbos’ in de naam Grandhoux in de gemeente Nonvilliers-Grandhoux (Eure-et-Loir). En naast alle afgeleide en samengestelde namen komen we zelfs de eenvoudige vorm Houx (Eure-et-Loir) tegen. Maar in Saint-Ouen-le-Houx (Calvados) is geen hulst te bekennen: de toevoeging heeft een de middeleeuwse familienaam Lohout als grondslag. 

Ook het Latijnse acrifolium betekent hulst. Onder invloed van het Frans aigre en feuille, wat je samen letterlijk zou kunnen vertalen als ‘prikkende blaadjes’ – een goede beschrijving van die stekelige hulstblaadjes – levert dit de naam Aigrefeuille (Haute-Garonne) op. Die naam kan ook bepaald worden met de naam van een rivier of een streek in Aigrefeuille-sur-Maine (Loire-Atlantique) en Aigrefeuille-d’Aunis (Charente-Maritime), of dienen als onderscheidende bepaling zoals in Saint-Sébastien-d’Aigrefeuille (Gard). In dit laatste geval is Aigrefeuille een kasteelruïne in die gemeente, in 1346 vermeld als lou chastel de Verfueil. Sainte-Foy-d'Aigrefeuille (Haute-Garonne) heeft haar toevoeging aan het buurdorp te danken. Acrifolium heeft via een Oudfranse tussenvorm *arfeuille ook voor de namen van de dorpen Arpheuilles (Cher, Indre) en Arfeuilles (Allier) gezorgd.

In het dialect van de streek rondom Lyon wordt de hulst agrèl genoemd. Het dorp La Gresle (Loire) heeft daar haar naam aan te danken; het dorp werd in 882 vermeld als Agroledas, ‘plaats waar hulst groeit’. In Bretagne zorgt het Bretonse kelenn voor een aantal buurtschappen Quélen, Quélennec en het dorp Quelneuc (Morbihan), maar ook, als samenstelling, de naam Kerguelen. Maar denk niet dat er Bretons werd gesproken of hulst groeide op de desolate eilandengroep Kerguelen in de zuidelijke Indische oceaan: die eilanden zijn vernoemd naar de Bretonse zeevaarder Yves Joseph de Kerguelen de Trémarec.