Nedergids! De dienstverlener die je zoekt zul je daar vinden!

Ben je dienstverlener in Frankrijk? Meld je dan aan!

Nederlanders.fr

Hèt netwerk van, voor en door Nederlandstaligen in Frankrijk - zegt het voort!

Bij de naam van het dorp Hommes in de Indre-et-Loire, even ten noorden van het schitterende kasteel van Langeais, rijst wellicht de vraag of er mensen wonen, of mannen? En zouden die mensen, of mannen, dan allemaal en masse gebruik maken van het cosmetica- en parfummerk Lancôme? Nu vraag je je wellicht af waarom ik een link leg tussen Hommes en Lancôme ... ja, die is er, het gaat in beide gevallen om een naam gebaseerd op de aanwezigheid van iepen. Reis je mee door Frankrijk, op zoek naar de verborgen iep?

De iep kwam vroeger veel vaker in het landschap voor dan tegenwoordig. De iepenziekte heeft helaas gezorgd voor een grootschalige verdwijning van deze boom en een drastische verandering van de landschappen waarin de iep thuis was. In het Frans wordt de boom orme genoemd, van het Latijnse woord ulmus, waaraan we ook de Nederlandse term olm ontleend hebben.

Een groepje iepen leeft voor in Ormes-sur-Voulzie (Seine-et-Marne), een eenvoudige meervoudsvorm zonder achtervoegsel. In de plaatsnamen Les Ulmes (Maine-et-Loire) en Les Olmes (Rhône), dat in 1100 vermeld werd als Ulmos, herkennen we nog de Latijnse oorsprong; deze namen betekenen eenvoudigweg 'de iepen'. In Lormes (Nièvre) is agglutinatie van het lidwoord opgetreden, net als in Lomme (Nord) en Lolme (Dordogne). In Le Meux (Oise) is de eerste lettergreep van Ulmerus (1156) ooit begrepen als een lidwoord, wat de huidige vorm verklaart. L’Horme (Loire) kreeg in de spelling een nutteloze extra H mee. Ook achter Omps (Cantal) en Homps (Gers) schuilen iepen.

De afleiding Ulmetum, die gebruik maakt van het achtervoegsel -etum, dat een collectief van bomen of planten aanduidt, levert plaatsnamen als Ormoy (Haute-Saône, in 1150 de Ulmeto), Olmet (Puy-de-Dôme) of Ormoy-le-Davien (Oise). Een van de oudst aangetroffen vormen is Ulmedum uit 721 - die vorm betreft het huidige Ormoy-sur-Aube (Haute-Marne) aan de Aube.

Aumâtre (Somme) is een slecht iepenbos. Het achtervoegsel -astrum dat we aantreffen in de oude vorm uit 1113, Ulmastrum, heeft een pejoratieve bijbetekenis. Ook Lourmais (Ille-et-Vilaine) is een iepenbos, net als Lhoumois (Deux-Sèvres), Lommoye (Yvelines) en Omméel (Orne).

Lancôme (Loir-et-Cher) werd in 1217 vermeld als de Lunga Olma: het gaat om een 'langgerekt iepenbos'. Het gelijknamige kasteel Lancosme in de gemeente Vendoeuvre in de Indre – waarvan je de -s- niet uitspreekt – heeft zijn naam geleend aan het bekende cosmeticamerk Lancôme.

Zoals we hierboven al gezien hebben bij de naam Lomme, is de tussen-r in orme erg onstabiel. Als dan ook nog eens het lidwoord aan de naam vastgeplakt zit, zijn de nakomelingen van orme niet altijd goed te herkennen. Herinterpretatie ligt dan voor de hand; die komt voornamelijk voor met het woord homme, 'man'. Lhomme (Sarthe) is niet 'de man' maar gewoon 'de iep', en dat geldt ook voor meervoudsvorm Hommes (Indre-et-Loire). Over de naam van Saint-Laurent-des-Hommes (Dordogne) wordt plaatselijk verteld dat de toevoeging een herinnering is aan de monniken van een nabije priorij, maar ook daar lezen we Olmes in de oude vormen: het zijn dus iepen. Soms is men zich van die herinterpretatie expliciet bewust. Zo vinden we in een oude notariële acte uit 1636, betreffende Les Hommes, een buurtschap bij Saint-Martin-de-Ribérac (Dordogne): "Hommes est ici une corruption de Houlmes, Ulmi, arbre hommeau".

Er is ook geen sprake van Engelse invloed in L’Hôme-Chamondot (Orne), waar het ook om een iep gaat, vergezeld van een persoonsnaam. Zoveel namen, zoveel vormen: had jij achter al die namen de aanwezigheid van iepen vermoed?

---

Meer lezen over de invloed van bomen en struiken op de Franse plaatsnamen? Binnenkort komt bij uitgeverij Batavia Publishers een origineel boek over Franse plaatsnamen uit, nog even geduld!

Weergaven: 1022

Rubrieken,

Klik hieronder voor meer berichten in dezelfde rubriek.

2020026, Korte Verhalen, Kunst en Cultuur

Reactie van A.L. Longayroux op 11 Maart 2020 op 23.28

Beste Jeroen,

Het is een speurtocht geweest om een benadering te vinden voor de verklaring van mijn familienaam.

De naam wordt ook op Franse kaarten op verschillende manieren gespeld.

Mijn inziens is de naam afgeleid van de woonomgeving van mijn voorouders.

Vermoedelijk nabij een kronkelige , lange beek die zich door een stenig gebied voerde.

Cayroux is een los gestapeld, natuurstenen muurtje dat in deze stenige omgeving voorkwam. Gezien de topografie is het aannemelijk dat men het beekje de Longayroux noemde.

Bij de invoering van de Burgerlijke stand onder Napoleon heeft men kennelijk de landschappelijke omgeving als referentiepunt voor de naam gebruikt. Het occitaans werd vervangen door het Langue d'oil  en werd een' X' toegevoegd. Op officiële kaarten ziet men dat ook gebeuren.

Wij zijn lid van een Historische Kring van Gagnac. De toenmalige voorzitter Dhr. Larue heeft verschillende publicaties doen verschijnen over de herkomst en betekenis van namen in en rond Gagnac. Zo wordt 'combe' bijvoorbeeld verklaard als laagte in het terrein, peuch als hoogte.

Verschillende lezingen hebben mij veel informatie gegeven over de lokale naamgeving.Als je er op let dan zie je inderdaad verschillende namen steeds terugkomen in de wijde omgeving wijzend op vegetatie, accidentatie of bodemgebruik. Altijd leuk zo het landschap en zijn historie terug te vinden.ook ik zal trachten een vervolg te geven op dit onderwerp.

Reactie van Jeroen Sweijen op 12 Maart 2020 op 1.15

Erg interessant, A.L. (sorry voor de letters, ik weet immers de voornaam niet). Weet je ook uit welk geschrift de kopie komt? Dat is altijd interessant ...

Toch hoeven Longayroux en Longeyroux niet van dezelfde oorsprong te zijn; de -g- is schriftelijk wellicht hetzelfde maar fonetisch natuurlijk niet. En historisch blijft de uitspraak het belangrijkste; schrift is immers maar een benadering van de uitspraak, en dat geldt helemaal voor dialectale vormen die men in de standaardtaal probeert uit te drukken - daar hebben ze bijvoorbeeld in Bretagne en in de Elzas ook last van gehad, als een Croas Hent ('kruis van wegen', dus 'kruispunt') op de Franstalige kaart ineens een croissant wordt :-). Soit. Ik zal eens kijken of ik voor de buurtschappen een oude vorm kan vinden.

Cayroux in die betekenis kende ik niet, maar als Longeyroux/Longayroux (volgens mij echt twee verschillende namen) al van longarius komt, dan komt het niet van cayroux, het is het één of het ander. Een *long-cayroux, dan? Dan is het geen beek, maar een lang stenen muurtje. Geen idee of het elders voorkomt, ik zal eens zoeken.

En inderdaad, het landschap - en niet alleen het landschap - heeft vele sporen achtergelaten in namen; historische namen zijn nooit zomaar gegeven en refleteren altijd een plaatselijke werkelijkheid. Namen enkel 'voor het mooi' of willekeurig is slechts iets van recente tijden.

Het toevoegen van de -x achter -ou is overigens niet een typisch Occitaans verschijnsel, al komt het daar veel voor vanwege vele uitgangen op -ou ; elders in Frankrijk zijn er vaak willekeurige -s'en toegevoegd ; dit soort superfétatoire letters hebben geen betekenis, zeker een meervoud, en ze zouden ook nergens uitgesproken moeten worden.

Al met al, meer dan genoeg over te zeggen, ik kan nog lang doorgaan met deze plaatsnamenreeks (en och, ik ben trots op het boek dat ik erover heb mogen schrijven, maar dat is nog even geduld hebben).

NB : Overigens heeft Napoléon wel in Nederland de État civil ingevoerd, maar niet in Frankrijk; die bestond daar al eerder : https://fr.wikipedia.org/wiki/Histoire_de_l%27%C3%A9tat_civil_en_Fr...

Reactie van A.L. Longayroux op 12 Maart 2020 op 7.19

Dank voor de reactie en de informatie. Zodra ik nieuws heb over dit onderwerp  kom ik ermee voor de draad.

Voorts ga ik ,toch een beetje trots, met mijn Franse achternaam door de wereld.

Mijn voornaam, die afgeleid is van Antonius, roepnaam Ton, is minder interessant.

Ach ,na 70 jaar nog niet versleten. Tot mails

Reactie van Jeroen Sweijen op 12 Maart 2020 op 8.45

Ik wens je een fijne dag, Ton!

Je reactie hieronder, dit zijn de huisregels. 

Je moet lid zijn van Nederlanders.fr om reacties te kunnen toevoegen!

Wordt lid van Nederlanders.fr

GA DIRECT NAAR:

ENTREPRISE | SPONSORS

Gebeurtenissen

© 2022   Gemaakt door: Anton Noë, beheerder en gastheer.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Privacybeleid  |  Algemene voorwaarden