Nederlanders.fr

Hèt netwerk van, voor en door Nederlandstaligen in Frankrijk - zegt het voort!

Het verhaal achter de naam (40) : Aix-en-Provence

De Romeinen exploiteerden ontelbare badhuizen en thermen. Om de naam van die plaatsen aan te geven werd vaak de ablatiefvorm van aquae gebruikt, aquis – ‘bij de wateren’. Dat levert niet alleen de naam Aix op, maar ook het Duitse Aachen en de Nederlandse naam daarvan, Aken. Het bekendste Franse Aix is vermoedelijk Aix-en-Provence (Bouches-du-Rhône); al in de dertiende eeuw wordt de naam van de provincie gebruikt om dit Aix te onderscheiden van al die andere; men schrijft Aquis in Provincia.

Aix-en-Provence heette oorspronkelijk Aquae Sextiae, naar Caius Sextius Calvinus, een Romeinse consul waarvan de geschiedenis onthouden heeft dat hij de stad stichtte. Het is een van de eerste steden die door de Romeinen op het huidige Franse grondgebied zijn gesticht. Aix-les-Bains (Savoie) heeft dezelfde betekenis maar is in feite een tautologie, want de toevoeging -les-Bains refereert ook aan die thermale baden. Volgens hetzelfde tautologische principe vinden we Ax-les-Thermes (Ariège). Voor Dax (Landes) kunnen we dezelfde origine aanhouden; de eerste vermelding van de plaatsnaam was Aquae, later aangevuld met de naam van het volk dat er woonde: Aquae Tarbellae. Die toevoeging is later verdwenen. De beginletter D- verschijnt pas aan het einde van de Middeleeuwen, als spoor van een voorzetsel de of ad, ‘te Ax’. Het Ax uit de twaalfde eeuw verschijnt in een reisgids uit 1556 als Dacqs en de naam van de stad luidt nu nog steeds Dax.

Aan het begin van onze jaartelling waren er al openbare baden in Bagnères-de-Bigorre (Hautes-Pyrénées), dat al in de derde eeuw vermeld wordt als Aquis Convenarum: ‘bij de wateren van de Conveni’. De Conveni vormden een Aquitanisch volk, buren van de Bigerrones. De eersten hebben hun naam nagelaten aan de Comminges, een streeknaam die we terugvinden in Saint-Bertrand-de-Comminges (Haute-Garonne); de tweede stam zorgde voor de streeknaam Bigorre. Hun gebieden overlapten elkaar en vermoedelijk hebben de Bigeronnes een tijdlang bij de Conveni gehoord: vandaar de wisseling in de bepaling bij deze plaatsnaam. Bagnères had dus Aix kunnen heten, maar de naam veranderde ergens in de vroege Middeleeuwen in Balnariae, ‘(bij) de baden’ – een naam die vergelijkbaar is met Aix. Ook in Bagnères-de-Luchon (Haute-Garonne), niet zo heel ver daarvandaan, werden al vroeg thermen geëxploiteerd. De Griekse geograaf Strabo heeft het over ‘de thermen van de Onesi’ als hij het huidige Bagnères vermeldt – weer een ander volk.

Banyuls-sur-Mer (Pyrénées-Orientales) kende in de Romeinse tijd eveneens thermen, al zijn daar tegenwoordig slechts nog zeebaden – en een bekend aperitief drankje. Bagnols-les-Bains (Lozère) is het oudste officiële door de Franse overheid gehomologeerde thermale kuuroord (1857); ook deze naam is dubbelop. De thermen zijn er van hoge ouderdom: al in de vijfde eeuw schreef bisschop Sidonius van Clermont in een brief aan een vriend over de geneeskrachtige eigenschappen van het bronwater van Bagnols. De vorm Bagnols vinden we ook terug in de Provence, waar we in de uitgestrekte bossen op de Estérel Bagnols-en-Forêt (Var) tegenkomen. Toch zijn niet in alle plaatsen met een naam gebaseerd op het Latijnse balnearia of een (kortere) variante daarvan ooit thermale baden geweest. De term kan ook slaan op een rivier of meer waarin je kunt baden, of waar het vee komt drinken, wat bijvoorbeeld in Bain-de-Bretagne of in Bains-sur-Oust, beide in de Ille-et-Vilaine, meer voor de hand ligt.

---

Nog veel meer gebadder vind je in Waarom Lyon geen Dijon heet, een bijzonder boek met ruim 6.400 toegelichte Franse plaatsnamen. Bekijk hier een preview : https://www.vandorp.net/pdf/preview-waarom-lyon-geen-dijon-heet.pdf

Weergaven: 456

Rubrieken,

(klik hieronder voor meer berichten in dezelfde rubriek)

20210206, Korte Verhalen, Kunst en Cultuur

Reactie van Rob van der Meulen op 6 Februari 2021 op 11.42

@ Jeroen, en soms verdwijnen dat soort badplaatsen en de ooit daaraan gegeven plaatsnamen in de loop der eeuwen langzaam uit zicht. Terwijl ze toch ooit een begrip moeten zijn geweest, niet alleen voor de lokale bevolking. Een aardig voorbeeld daarvan in de buurt van Vezelay, Les Fontaines Salées, pas in de jaren dertig van de vorige eeuw herontdekt. Inclusief de resten van de fundamenten van een Romeins badhuis, het type dat je overal in Europa tegen kan komen, tot en met de grens van Schotland, langs de Hadrian Wall. 

Reactie van Jeroen Sweijen op 6 Februari 2021 op 12.26

Dat klopt helemaal, Rob, en mooi voorbeeld van die Fontaines Salées. Bovenstaand stuk is natuurlijk maar een beknopt verhaal, er zijn er nog zoveel meer waar iets over te vertellen valt. En plaatsnamen zijn vaak stille getuigen van vergane en vergeten werkelijkheden, die als enige nog herinneren aan iets wat geweest is ... vandaar dat we ze moeten koesteren!

Reactie van Jos van den Hout op 7 Februari 2021 op 8.56

@ Jeroen. Hoort Gréoux-les-Bain ook in dit overzicht van jou. Of is hier de badcultuur op een andere manier ontstaan

 

Reactie van Ingrid op 7 Februari 2021 op 9.25

Nu begrijp ik waar de betekenis Dax vandaan komt. Dank je.

Reactie van Jeroen Sweijen op 7 Februari 2021 op 17.11

Dank je wel, Ingrid!

En @Jos: de toevoeging -les-Bains van Gréoux-les-Bains is van veel recenter datum; de toevoeging wordt officieel bij de naam gebruikt sinds 1923. Natuurlijk vanuit economisch en toeristisch oogpunt, en dus is de reden van de naamgeving anders, maar het verwijst wél naar eenzelfde soort realiteit, de thermen die er al sinds de Romeinen waren - en misschien zelfs nog wel langer.

Reactie van Jos van den Hout op 7 Februari 2021 op 17.13

@Jeroen bedankt!

Reactie van Jeroen Sweijen op 7 Februari 2021 op 17.17

Graag gedaan, Jos!

Je reactie hieronder, dit zijn de huisregels. 

Je moet lid zijn van Nederlanders.fr om reacties te kunnen toevoegen!

Wordt lid van Nederlanders.fr

PLAATS BERICHT...

COVIDNIEUWS

SPONSOR | ENTREPRISE

Foto's

  • Foto's toevoegen
  • Alles weergeven

© 2021   Gemaakt door: Anton Noë, beheerder en gastheer.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Privacybeleid  |  Algemene voorwaarden