Nederlanders.fr

Hèt netwerk van, voor en door Nederlandstaligen in Frankrijk - zegt het voort!

Kijk een bij de Nedergids! De dienstverlener die je zoekt zul je daar vinden!                                                                                                                               Ben je dienstverlener in Frankrijk? Meld je dan aan!

Wanneer je bijna blut bent, bijvoorbeeld doordat je te veel belasting hebt moeten betalen, kun je in het Frans zeggen 'Je suis fauché'. Net als het koren dat gemaaid (fauché) is, is er weinig meer van over. Zou die betekenis invloed hebben gehad op de huidige vorm van Lafauche (Haute-Marne)? De woorden hebben niet dezelfde oorsprong, maar betalen zul je! Lafauche werd in de 12e eeuw geschreven als Fisca. Het is ontleend aan het Laatlatijnse fiscus, waar we ook nog het Nederlandse woord fiscus in herkennen. Van oorsprong betekende fiscus in het Latijn 'schatkist, staatskas'. In de feodale tijd werd deze rechtsterm in Frankrijk gebruikt voor een plaats, domein of landgoed dat in handen is van Staat of Kerk, en waar deze dus inkomsten uit heeft. De betekenis kan zich in sommige gevallen ook ontwikkeld hebben tot 'plaats waar tol geheven wordt'.

In de Hérault geven Le Fesc bij Montagnac en Saint-Gély-du-Fesc, in 1114 Fisco, hetzelfde idee weer. Achter Saint-Gély schuilt de heilige Gillis – het is er de Occitaanse variant van. Wanneer fesc niet meer begrepen wordt, kan het in het Occitaanse taalgebied gemakkelijk verward worden met fresc ‘fris, vers’ of frech ‘koud’. Dat levert herinterpretaties op als Saint-Jean-le-Froid, een afgelegen Romaanse kerk bij Mailhoc (Tarn), waar het niet kouder is dan op andere plaatsen in de buurt.

Op dezelfde manier heeft La Flèche (Sarthe) niets met een flèche – in de betekenis van 'torenspits' of 'pijl' – te maken. In de oude vormen zit geen tussen-l: Feza (1060), Fissam (1087). Die -l- komt er pas in de twaalfde eeuw ingeslopen, als de oorspronkelijke betekenis niet meer begrepen wordt, onder invloed van het bekendere woord flèche. Ook hier treffen we het woord fisca als basis. La Flèche ligt aan de Loir, op de grens van Anjou en Maine. Bij deze strategische grensplaats zou het goed om tolinning kunnen gaan. Dat wordt ook vermoed voor Nogent-le-Phaye (Eure-et-Loir), waar tol zou zijn kunnen geheven aan de poorten van Chartres. De verwarring met flèche komt terug in Saint-Georges-le-Fléchard (Mayenne), niet ver verwijderd van de oude weg van Rennes naar Le Mans.

In Le Péage-de-Roussillon (Isère) moest je tol betalen: de lokale heer had een wegomlegging gerealiseerd die voorkwam dat reizigers een zeer steile helling moesten beklimmen. Wilde je die helling vermijden, dan was je hem tol verschuldigd. De oude N7 voert je nog steeds langs die omleiding. Bourg-de-Péage (Drôme) viel oorspronkelijk onder het leengoed van het kasteel van Pisançon, aan de Isère. De heer van Pisançon hief hier tol, de naam is gebleven. Overigens komt het woord péage niet van payer ('betalen'), maar van pied ('voet'): het is letterlijk het recht om ergens je voet neer te zetten.

---

Dit artikel verscheen eerder in een andere vorm in het tijdschrift Maison en France. Binnenkort komt bij uitgeverij Batavia Publishers een origineel boek over Franse plaatsnamen uit, nog even geduld!

Weergaven: 1518

Rubrieken,

(klik hieronder voor meer berichten in dezelfde rubriek)

20200129, Kunst en Cultuur

Reactie van wilsam op 29 Januari 2020 op 21.02

Dank je Jeroen, leerzaam zoals altijd. Hier in de Dordogne ligt Faux. Ik dacht meteen aan de zeis toen ik het bordje zag. Het ligt midden tussen de graanvelden met hier en daar een silo. Een gast dacht er anders over. Ik reed hem naar het vliegveld en onderweg zei hij dat ik niet rechts moest afslaan. Ik vroeg hem verbaasd waarom, waarop hij antwoordde dat er waarschuwing stond, namelijk: Faux.

Nu denk ik dat het misschien wel dezelfde oorsprong heeft als La Flèche.

Reactie van Jeroen Sweijen op 29 Januari 2020 op 21.18

Goedenavond Wilsam, en hartelijk dank voor je compliment.

Om een antwoord te geven op je prangende vraag: nee, Faux in de Dordogne heeft een heel andere oorsprong. Zoals de meeste plaatsen die Faux heten, gaat het om een afstamming van het Latijnse woord fagus, in dit typische geval via het Occitaanse fau. Beide woorden betekenen 'beuk', en Faux is dus een plaats waar op het moment van naamgeving (veel) beuken groeiden. De oudste bekende vormen van de plaatsnaam luiden dan ook Faus, zo geschreven in de 13e eeuw. Hopelijk heb ik zo een antwoord gegeven op je mysterie :-) 

Hartelijke groet  -  Jeroen

Reactie van wilsam op 29 Januari 2020 op 22.33

Nogmaals bedankt, Jeroen. Ik vond de gelijkenis met het Franse woord zeis en het graan zo voor de hand liggend dat ik het eigenlijk nooit als een mysterie zag. Maar door jouw bericht vond ik fiscus als afkomst ook opeens een mogelijkheid. Voor heel even dan. Het is dus fagus, de beuk. En dat zo dicht bij de Quercy, het gebied van de eik.

Reactie van louise meertens op 30 Januari 2020 op 4.07

Jeroen , uw etymologie van Franse plaatsnamen lezen wij altijd met veel plezier en vragen ons dikwijls af waar u de kennis  heeft opgedaan. Mijn partner zegt dat heel Europa heeft volgestaan met de beuk ( Fagus) maar dat met de opleving van de ijzer produktie na 1000 ( denk bv. aan de smederijen in kloosters ( abdij van Fontenay en tekeningen van Villard de Honnecourt uit 1230) zijn heel veel beuken omgehakt omdat dit de enige boom is waarvan de houtskool een temperatuur bereikt van +/- 1200 C om het ijzererts veelal uit rode zandsteen te kunnen smelten.

Reactie van Jan Smits op 30 Januari 2020 op 10.05

Jeroen en vele anderen.

Als ex-boomkweker kan ik je misschien iets meer vertellen.

Tot de Fagaceae . de fagusachtigen behoren: Castanea ( kastanje) Castanopsis, Fagus, Notofagus en Quercus ( Eik).  Fagus grandiflora (syn. americana) Fagus crenata Fagus engleriana Fagus grandiflora var. Carolina Fagus japonica Fagus lucida Fagus lucida Fagus moesica Fagus orientalis

Fagus sylvatica Fagus sylv.Albomarginata  Fagus sylv. Albovariegata  Fagus sylv. Ansorgei Fagus sylv. Asplenifolia, Fagus sylv. Purpurea  , Fagus sylv.Purpura Latifolia, Fagus sylv.Aura pendula, Fagus sylv. Black Swan , Fagus silv.Bornyensis, Fagus silv.Cochleata, Fagus sylv. Cockleshell, Fagus sylv Cristata, Fagus sylv. Dawyck ( Fastigiata) Fagus sylv. Dawycks Gold Fagus sylv dawyck purple, Fagus sylv. Grandidentata  Fagus sylv. Interrupta Fagus sylv Interrupta Purpurea Fagus sylv. Laciniata Fagus sylv. Latifolia  Fagus sylv. Pendula  Fagus sylv.Purple Fountain.  Fagus sylv. Purpurea  Fagus sylv. Latifolia  Fagus sylv. Riversii  Fagus sylv. Purpurea Pendula  Fagus sylv Rohan Gold  Fagus sylv.Purpurea Tricolor  Fagus sylv. Tricolor   Fagus sylv. Quercifolia  Fagus sylv,Riversii  Fagus sylv. Rohanii. Fagus sylv Purpurea Tricolor. Fagus sylv. Rotundifolia  Fagus sylv.Spaethiana  Fagus sylv.Swat Margret Fagus sylv. Tortosa Fagus sylv. Zlatia. Aan u de keus wat u eventueel zoekt.

Reactie van Jeroen Sweijen op 30 Januari 2020 op 13.54

Allen bedankt voor jullie positieve reacties!

@ Wilsan, als je denkt dat Quercy en quercus ('eik') met elkaar te maken hebben, dan moet ik je helaas teleurstelling. Quercy vormt samen met Cahors een namenpaar hoofdstad/streeknaam (net als bijvooorbeeld Angers/Anjou of Rodez/Rouergue) waarbij de namen zijn afgeleid van de Gallische stam die daar in de eerste eeuwen na het begin van onze jaartelling gevestigd was. In het geval van Cahors/Quercy zijn dat de Cadurques.

Reactie van Jeroen Sweijen op 30 Januari 2020 op 13.56

@ Louise Meertens, inderdaad, en zo is de geschiedenis van het landschap vaak in plaatsnamen blijven hangen. Over het algemeen zijn namen die op smederijen wijzen dan ook jonger dan de namen die geïnspireerd waren door bomen. En de naamgevende bomen kunnen natuurlijk ook in de loop der eeuwen verdwenen zijn. Zo weten we van Esquennoy ('bij de eiken') in de Oise, dat het dorp in 1260 gesticht werd op initiatief van de monnieken van de abdij van Breteuil. De lokale archieven vertellen ons zelfs dat daarvoor het naamgevende eikenbos gerooid werd.

Reactie van Jeroen Sweijen op 30 Januari 2020 op 13.57

... dat vraagt binnenkort om een artikel over bomen in plaatsnamen, vermoed ik zo, de beuk bijvoorbeeld :)

Reactie van Theodora Besse op 30 Januari 2020 op 14.35


Dankjewel Jeroen. En Jan uiteraard ook! Heb je al die verschillende kastanjes uit je hoofd opgeschreven?

Een Fagus is dus een kastanje. In heel Occitanië, waartoe ook de Lot (dus de Quercy) behoort, worden tamme kastanjes verzameld en gegeten. Maar de Quercy is van oudsher ook het gebied van de truffeleik.

Reactie van Jeroen Sweijen op 30 Januari 2020 op 14.55

Theodora, fagus duidt een 'beuk' aan, het was er de Latijnse benaming voor.

Het lijkt me een goed onderwerp voor een komende column, al ben ik dan dat het wat meer 'opsommen' wordt dan gebruikelijk. Enfin, wordt vervolgd, en ik hoop binnenkort de publicatiedatum van het boek te kunnen aankondigen.

Je reactie hieronder, dit zijn de huisregels. 

Je moet lid zijn van Nederlanders.fr om reacties te kunnen toevoegen!

Wordt lid van Nederlanders.fr

SNELMENU

SPONSOR | ENTREPRISE

© 2021   Gemaakt door: Anton Noë, beheerder en gastheer.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Privacybeleid  |  Algemene voorwaarden