NEDERLANDERS.FR

Hét netwerk van, voor en door Nederlandstaligen in Frankrijk

In Noord-Frankrijk, vlakbij Calais, ligt het plaatsje Wissant (62). In dit gebied, waar lang Nederlands is gesproken, en zelfs een tijdje Engels (toen Calais in handen was van de Engelsen), is het verleidelijk om deze naam als Witzand te lezen. En inderdaad… dat is de etymologische uitleg van dit van oorsprong Saksische toponiem. Een heel eind verder langs de kust, in het uiterste westen van Bretagne ligt het eiland Ouessant (29). Zou het…? Westzand…? Het is wel héél verleidelijk…

Als u vanuit Tours over de D7 naar het westen rijdt, richting de Véron, het laaggelegen schiereiland tussen Loire en Vienne, merkt u op dat het landschap vrij vlak is. Wanneer u dan, ná het sprookjeskasteel van Ussé maar nog vóór de kerncentrale van Avion, linksaf slaat richting Huismes, valt het meteen op dat de weg hier ineens omhoogloopt, vrij steil zelfs. En inderdaad, het dorp Huismes (37) ligt boven op een heuvel, in deze streek een frappant kenmerk, dat aan de basis zou kunnen liggen van de motivatie van een plaatsnaam. Op zo’n zelfde “plotselinge” markante heuvel ligt het Normandische dorp Exmes (61). Toevallig? Als we naar de oudere vormen kijken, lijkt het van niet: Huismes was Oxima in 907, en even later in de tiende eeuw komen we de vorm Oximensis villa tegen. Exmes was Oxma op een oude Merovingische munt, en Usmis in 1055. Net als de namen van de dorpen Humes (52) en Oisème (28), gaan beide vormen terug op uxisama (uxama), de overtreffende trap (of superlatief) van het Gallische uxello-, hetgeen hoog of verheven betekent. Hun betekenis is dus: het zeer hoge of het allerhoogste (dorp). Het verschil tussen Huismes en Oisème is een klemtoonverschil: de eerste naam werd op z’n Gallisch uitgesproken, met de klemtoon op de eerste lettergreep; de tweede naam kreeg een Latijns accent, op de voorlaatste lettergreep.

Nu zijn deze superlatieven natuurlijk vrij relatief, al is in een vlak landschap een geringe verhoging natuurlijk al meteen opvallend – zoals er in Nederland vrij veel toponiemen zijn met -berg in de naam. Om die reden – de relatieve hoogte – is er ook wel eens gewezen op het feit dat Uxisama een godheid zou kunnen aanduiden, die het allerhoogste vertegenwoordigt. Dat is echter verre van zeker.

En als het dorp niet het allerhoogste was, dan kon het natuurlijk altijd nog gewoon hoog zijn: het Gallische uxello- heeft ook een aantal plaatsnamen achtergelaten. Huisseau-en-Mauves (45) bijvoorbeeld, in 845 vicaria oscellensis. Ook Huisseau-en-Beauce en Huisseau-sur-Cosson (beide 41) gaan terug op uxello-¸en duiden dus relatief hooggelegen plekken aan, net als Hussault (37), maar ook Usseau (79 en 86), en het wat zuidelijker voorkomende Ussel (03, 15, 19, 46). Het stadje in de Corrèze wordt al op een Merovingische munt vermeld als Oxcello vico: het ligt inderdaad hooggelegen boven de valleien van de Diège en de Sarsonne. Uxello- komt ook in samenstelling voor: de oude vorm van Issoudun (36) is erg expliciet: Uxelodunum (984): de hooggelegen (uxello) versterkte burcht (dunum). Ook Issoudun in de Creuse en Exoudun (79) gaan op dezelfde oorsprong terug, net als de puy d’Issolu in de Lot, reeds vermeld als oppidum Uxellodunum in de 1e eeuw voor Christus.

Maar waarom nu die inleiding over Ouessant? Omdat ook de naam van dit eiland teruggaat op het Gallische uxisama. Ouxisáma in de 1e eeuw na Christus, Uxantis in de Itinerarium Antonini (4e eeuw), Eussa in het huidige Bretons. Hoog is hier misschien niet direct van toepassing, maar de andere mogelijke interpretatie van deze overtreffende trap is duidelijk: het is het allerverste eiland, gelegen aan de uiterste westgrens van ons continent. En ja, misschien heeft ouest wel invloed gehad op het eerste deel van de naam, maar oorspronkelijk heeft dat er niets mee te maken…

(Dit stukje is reeds elders verschenen)

Weergaven: 496

Rubrieken,

(klik hieronder voor meer berichten in dezelfde rubriek)

20170309, Korte Verhalen, Kunst en Cultuur

Reactie van Theodora Besse op 10 Maart 2017 op 9.21

Wat een leuk en interessant verhaal weer! Bijzonder vind ik dat in al die verschillende streken van Frankrijk het woord "(o)uxisama" op bijna dezelfde manier is verbasterd tot de huidige plaatsnaam, althans wat uitspraak betreft. De schrijfwijze verschilt uiteraard naar de smaak van degenen die destijds in zo'n plaats konden lezen en schrijven.

Reactie van Willem le Nobel op 10 Maart 2017 op 12.09

Reactie van Willem le Nobel op 10 Maart 2017 op 12.10

en waar komt dan het schapenras Ouessant vandaan?

Reactie van Theodora Besse op 10 Maart 2017 op 12.22

Dat is uiteraard niet zo moeilijk om te bedenken, Willem. Even googelen en je weet het. In de Wiki lees je van alles over deze kleinste schapensoort.

Reactie van Ada op 10 Maart 2017 op 14.04

Weer een prachtige uitleg over een van onze Bretonse eilandnamen.Dank Jeroen!

Ouessant, prachtig eiland, prachtig in landschap en de ruwheid van het leven daar weerspiegelt in de mens die daar als vanouds woont en leeft. De barre natuur blijkt ook in de schapen, want ze zijn klein van stuk. Het landschap is kaal, met groene rotsachtige gronden en er staat bijna geen boom! De oude huizen zijn bijna zonder ramen. De nieuwere heel goed geïsoleerd.

Als het waait, waait het er goed, als het stormt dan waai je er weg, als er een orkaan zoals afgelopen maandag overheen gaat, spoel je bijna weg. Welk een tumult is er dan. Prachtig!!

Reactie van hans vdh op 11 Maart 2017 op 22.39
niks is hoog genoeg om je eigen te kunnen verhangen , in dit gotvergeten gat .

Hieronder is plaats voor een reactie

  • Blijf bij het onderwerp.
  • Wees constructief en vriendelijk.
  • Uw kennis en ervaring worden op prijs gesteld.

Onze huisregels ...

Bent u de plaatser van dit bericht? Reageer dan ajb op de gegeven reacties en adviezen.


Je moet lid zijn van NEDERLANDERS.FR om reacties te kunnen toevoegen!

Wordt lid van NEDERLANDERS.FR

© 2020   Gemaakt door: Anton Noë, beheerder en gastheer.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Privacybeleid  |  Algemene voorwaarden

Anton Noë ... google.com, pub-1033432903517354, DIRECT, f08c47fec0942fa0