Op veel plaatsen zie je nog lange rechte lijnen in het landschap of op kaarten, waar oude Romeinse heerbanen gelopen hebben – wegen die soms al van voor de Romeinse tijd dateren. Deze wegen hebben niet alleen sporen in het landschap nagelaten, maar ook zeker in de toponymie; veel plaatsen ontlenen hun naam direct of indirect aan hun ligging aan zo’n oude weg.

Voor deze Romeinse wegen waren twee termen in gebruik, die elk voor een aantal toponiemen heeft gezorgd: via strata en via calceata. Strata, dat onder meer in de Germaanse talen voorleeft als straat, Straße of street, heeft in het Frans het woord estrée opgeleverd. Dat woord komt al eeuwenlang niet meer in de spreektaal voor, maar we treffen het veelvuldig als toponiem aan. Via strata betekent ‘geplaveide weg’. Calceata komt van het Latijnse calx, dat zowel ‘kalk’ als ‘hiel’ kan betekenen. Het is niet zeker of de betekenis van via calceata ‘met kalk verharde weg’ luidt, of ‘aangestampte weg’. Hoe het ook zij, dit calceata heeft het Franse woord chaussée opgeleverd, te vertalen met ‘straatweg’ of ‘steenweg’. Via strata en via calceata zijn niet tegelijkertijd gebruikt: via strata was de gebruikelijke benaming in de Romeinse tijd, via calceata dateert eerder uit de Karolingische tijd.

Neem nu een willekeurige Romeinse weg, bijvoorbeeld die van Arras naar Thérouanne in de Pas-de-Calais. Het is tegenwoordig de D341, maar plaatselijk wordt de weg ook nog Chaussée Brunehaut genoemd, naar een legendarische Merovingische koningin. Deze weg loopt nog bijna helemaal volgens een rechte lijn. Als we vanuit Arras vertrekken komen we eerst Estrée-Cauchy (Pas-de-Calais) tegen. In 1096 nog Estrees, in de 13^e eeuw vermeld als Estrees en la Cauchie. Cauchie is de picardische vorm van chaussée (calceata). Aan deze laatste vorm is duidelijk te zien dat Chaussée/Cauchie jonger is: toen Estrée niet meer begrepen werd, kon er Cauchie aan worden toegevoegd. De naam is dus een tautologie: beide onderdelen betekenen ‘straatweg’. Ook Estrées-en-Chaussée (Somme), tegenwoordig gefuseerd met Mons-en-Chaussée tot de gemeente Estrées-Mons, heeft diezelfde dubbele betekenis. Om terug te komen op de D341: verderop langs diezelfde weg komen we nog de dorpen Cauchy-à-la-Tour en Estrée-Blanche tegen; de oude Romeinse weg heeft hier dus drie dorpsnamen opgeleverd die direct op de weg betrekking hebben. Blanche (‘wit’) in Estrée-Blanche kan zowel duiden op de kleur van de weg als op de kleur van de grond waar de weg doorheenliep. Misschien waren hier de stenen wit of was de grond van een opvallend lichte kleur. Dezelfde betekenis komt voor in het Bourgondische Obtrée (Côte-d'Or), in 1203 vermeld is als Albestrees (Latijn albus ‘wit’).

Langs de Romeinse weg van Boulogne naar Amiens liggen Estrées (62) en Estréelles (62), aan weerszijden van de Course. Deze tweede naam is een verkleinvorm van de eerste, die in 857 vermeld wordt als Strata. Aan de vermoedelijk bochtige weg die Kamerijk met Doornik verbond vinden we achtereenvolgens Sauchy-Lestrée (Pas-de-Calais), Sauchy-Cauchy (Pas-de-Calais) en Estrées (Nord). De eerste twee plaatsnamen zijn synoniem. Lestrée is een agglutinatie van het lidwoord l’ en estrée. In dezelfde regio ligt ook nog Estrée-Wamin (Pas-de-Calais). Het dorp heeft dezelfde herkomst, want in 1024 wordt het vermeld als Stratae. Het raadsel rond deze plaatsnaam is echter nog niet opgelost, want geen enkele bekende Romeinse baan voerde langs Estrée-Wamin. Saint-Rémy-Chaussée (Nord) verwijst naar de Romeinse weg die vanaf Bavay naar het zuidoosten loopt.

Samenstellingen met estrée komen minder vaak voor. We zagen hierboven al Obtrée. In de Aisne liggen langs de oude weg van Bavay naar Reims twee andere samenstelling met estrée, aan wat tegenwoordig de N2 is. In Froidestrées (Aisne) was de weg niet koud, maar vertoonde hij een bocht of was hij aan reparatie toe: in de 13e eeuw werd deze plaats vermeld als Fracta strata; Oudfrans fraite betekent onder andere ‘gebroken’: dat kan zowel op de vorm van het traject slaan als op de kwaliteit van de weg. Even verder voerde die weg over de Oise: hier ligt tegenwoordig Étréaupont (Aisne), ‘de brug bij de straatweg’ en verder naar het zuiden nog het gehucht La Chaussée-d’Étréaupont (Aisne) - dubbelop. 

Bovenstaande voorbeelden komen allen uit het noorden van Frankrijk, waar het erfgoed van via strata het rijkst is. Tochkomen we ook elders in Frankrijk dergelijke namen tegen. Als estrée(s) bijvoorbeeld in Estrées-Saint-Denis (Oise), Estrées-lès-Crécy (Somme), Estrées-la-Campagne (Calvados) en Notre-Dame-d’Estrées (Calvados). Een andere schrijfwijze of dialectische uitspraak zien we in de dorpsnamen Étray (Doubs), Étraye (Meuse) en Étries (Deux-Sèvres) of bij de buurtschappen Étrez (Val-d'Oise), Étroyes (Saône-et-Loire), Étré (Sarthe) en Les Étraits (Indre-et-Loire), waar het om een bestrate voorde gaat. Bij Lettrée in Dommartin-Lettrée (Marne) is het lidwoord er weer aan vastgeplakt. In de Jura ligt Cinquétral: ‘vijf wegen’. Meer naar het zuiden is de eind-a gehandhaafd, bijvoorbeeld in Notre-Dame-de-Lestras (Isère), in Saint-Martin-Lestra (Savoie) of in Létra (Rhône). Lestrade in Lestrade-et-Théouls (Aveyron) geeft de Occitaanse vorm weer. Étrelles (Ille-et-Vilaine) is net als bovengenoemd Estréelles een verkleinvorm.

Hetzelfde strata heeft ook Germaanse toponiemen opgeleverd in Frankrijk, waarvan de bekendste natuurlijk Strasbourg is - Straatsburg, in de 6e eeuw vermeld als Strateburgo. Ook Strazeele (Nord) is hier een voorbeeld van, met als tweede deel het Germaanse sali, ‘het kasteel bij de straatweg’.